در بازار طلا همیشه نگرانی بابت اصالت و عیار وجود داشته و خواهد داشت. مهم نیست چند گرم طلا میخرید یا در وزنهای بالاتر خرید و فروش میکنید، همیشه باید از اصالت طلا و عیار آن مطمئن شوید. در ادامه این مطلب از نرخ نیوز در مورد یکی از روشهای قدیمی اما کاربردی اطمینان از اصالت طلا، یعنی سنگ محک طلا صحبت خواهیم کرد.
فهرست مطالب
سنگ محک طلا چیست؟
اولین سوال در مورد سنگ محک برای طلا همین است که اصلا این سنگ چیست؟ خوب باید بگوییم که سنگهای مختلفی هستند که از آنها میتوان بهعنوان محکی برای اصالت طلا استفاده کرد. اجازه دهید بیشتر آن را باز کنیم.
اسم سنگ محک طلا چیست؟ سنگهایی مانند کوارتز، لیدیت، یاسپار سطح سختی دارند. طلا هم فلزی ست که سطح آن کمی نرم است (البته این نرمی ربطی به سفت بودن آن نداشته و به دلیل ساختار مولکولی آن است).
حالا هنگامیکه با جسمی طلایی (مثلا یک انگشتر طلا) روی سنگ محک خط میکشیم، اثری از آن باقی میماند. اینکه این اثر برجای مانده را چطوری میتوان تست کرد یا عکس سنگ محک طلا چطوری است را در ادامه شرح خواهیم داد.
تیزاب چیست؟
روش تست طلا با سنگ محک و تیزاب است. همانطور که روش استفاده از سنگ محک طلا را توضیح دادیم، گفتیم با خط کشیده شده روی سنگ کار داریم. در اینجا با کمک تیزاب میتوانیم از اصل بودن قطعه طلا مطمئن شویم.
تیزاب محلولی است که از ترکیب اسید نیتریک (HNO₃) و اسید هیدروکلریک (HCL) بهدست میآید. همانطور که از ترکیبات آن مشخص است، محلول بهدست آمده (تیزاب) هم نوعی اسید بهحساب میآید.
در ادامه طریقه استفاده از سنگ محک طلا باید بگوییم، بر روی خط کشیده شده روی سنگ محک، تیزاب میریزند، طلا در تیزاب حل نمیشود اما سایر فلزات در این اسید حل خواهند شد. یعنی اگر خط کشیده شده با طلا توسط تیزاب پاک نشد، پس قطعه موردنظرتان طلا است.
انواع سنگ محک طلا
در مطالب بالا نام چند سنگ محک طلا را گفتیم، در این قسمت قصد داریم بیشتر در مورد انواع سنگ محک طلا توضیح دهیم. اگر قصد خرید و فروش طلا، بهخصوص در وزنهای بالا را دارید، این اطلاعات کمک بسیار بزرگی به شما خواهد کرد.
سنگهایی که بهعنوان محک طلا استفاده میشوند، میتوانند جنسهای مختلفی داشته باشند. همینطور منبع تهیه (ساخته شدن) این سنگها هم متفاوت هستند. بهصورت کلی برای سنگ محک طلا دستهبندی زیر را در نظر میگیرند.
سنگ محک طبیعی
بهترین سنگ محک طلا همین نوع طبیعی آن است. سنگ لیدیت از این نوع بهحساب میآید. منبع استخراج این سنگها طبیعت و ساختار آنها کاملا مات، سیاه و بافت آنها کاملا متراکم و ریز است. همین بافت متراکم و ریز باعث میشود که شاهد ثبت دقیقترین رد طلا باشیم.
سنگ محک مصنوعی
با پیشرفت علم شاهد این بودیم سنگ محک طلا بهصورت مصنوعی یا کارخانهای هم تولید شده است. این سنگها معمولا از جنس سرامیک یا کربن متراکم هستند. ویژگی آنها هم یکدست بودن سطح و مقرون بهصرفه بودنشان است.
سنگ محک پرتابل (جیبی)
این نمونه از سنگ محک معمولا در اندازه کوچک و نازک برای جابهجایی آسان تولید میشوند. معمولا بازرسان بهعنوان سنگ محک تشخیص طلا این نمونه را همراه خودشان دارند تا بتوانند قطعه موردنظرشان را تست کنند.
نحوه استفاده از سنگ محک طلا
نحوه استفاده از سنگ محک طلا شاید در ظاهر کار آسانی باشد اما باید بگوییم که این کار به تجربه بالایی نیاز دارد. در ادامه مراحل انجام این کار را شرح میدهیم.
- کشیدن طلا روی سنگ محک طلا
در این مرحله باید خطری واضح و ضخیم با کمک قطعه موردنظر روی سنگ محک بکشید. بهتر است که طول تقریبی خط یک سانتیمتر تا دو سانتیمتر باشد. - استفاده از کلید استاندارد
اگر میخواهید علاوه بر اصالت قطعه، عیار آن را هم متوجه شوید، بهتر است که در کنار خط کشیده شده، از کلیدهای نمونه هم کمک بگیرد و با آن هم خطی بکشید. - استفاده از تیزاب
در این مرحله تیزاب هم وارد عمل میشود، تیزاب عیار موردنظرتان را برروی خط کشیده شده بریزید. - مشاهده دقیق واکنش
اگر خط کشیده شده تغییری نکرد، قطعه طلای موردنظرتان دقیقا همان عیار تیزاب را دارد، مثلا اگر تیزاب 18 عیار انتخاب کردهاید، طلا هم 18 عیار است. اگر خط کشیده شده کمرنگ شد، پس عیاری پایینتر دارد.
توجه داشته باشید که در بعضی از موارد کمرنگ شدن خط کشیده شده به این معنی نیست که قطعه مورد نظر اصلا طلا نیست، در بعضی از موارد طلا هست اما عیار پایینی دارد. بههمیندلیل گفتیم که استفاده از سنگ محک طلا نیاز به تجربه بالایی دارد.
تشخیص طلا سفید با سنگ محک
همانطور که گفتیم استفاده از سنگ محک طلا کار سادهای نیست، حالا اگر با طلای سفید سروکار داشته باشیم، این کار چالشهای بیشتری هم خواهد داشت. در ساخت طلا سفید معمولا از پالادیوم، نقره و نیکل هم استفاده میشود.
البته این ترکیبات بر روی قیمت طلا تاثیر میگذارد. طلای سفید یک لایه رودیوم هم دارد. حالا برای تشخیص طلا سفید با سنگ محک باید چه کار کرد؟ در ابتدا باید دقت کنید که طلا را محکمتر روی سنگ محک بکشید. این کار باعث میشود که لایه رودیوم تقریبا از بین برود و بتوانیم با لایه زیرین روی سنگ خط بکشیم.
نکته دوم این است که تیزابی که برای تشخیص طلای اصل با سنگ محک استفاده میشود باید درصد بیشتری اسید نیتریک داشته باشد. البته باز هم توجه داشته باشید که رعایت این نکات در کنار تجربه است که بهترین نتیجه را رقم میزند و نحوه کار با سنگ محک طلا ساده نیست.
در ادامه این جدول نشان میدهد که نتیجه واکنش تیزاب و خط کشیده شده چه مواردی خواهد بود. البته در اینجا ما طلای 18 عیار را در نظر گرفتهایم.
|
نوع فلز |
واکنش روی سنگ محک پس از اعمال اسید نیتریک | نتیجه تشخیص |
| طلا سفید ۱۸ عیار واقعی | رد روی سنگ بدون تغییر باقی میماند یا بسیار جزئی کدر میشود |
طلا سفید اصل |
|
نقره (Silver) |
رد روی سنگ به سرعت به رنگ خاکستری تیره یا شیری درمیآید | نقره |
| پلاتین (Platinum) | هیچ واکنشی نشان نمیدهد و رد کاملاً درخشان باقی میماند |
پلاتین اصل (ارزشمندتر از طلا) |
|
بدلیجات (استیل یا برنج) |
رد طلا فوراً جوش میزند، سبز میشود و کاملاً محو میگردد |
تقلبی / بدل |
آموزش تمیز کردن سنگ محک
بعد از چند بار استفاده از سنگ محک برای تشخیص طلا میبینیم که خطهای زیادی روی آن ایجاد شده و اثر خطهای قبلی هم برجای مانده است. در این حالت باید ابتدا سنگ محک را تمیز کنیم. برای تمیز کردن سنگ محک باید کارها را انجام داد.
- استفاده از اسید نیتریک خالص
برای تشخیص طلا با سنگ محک از تیزاب استفاده میکنیم که در آن اسید نیتریک استفاده شده است. حالا برای تمیز کردن سنگ محک هم میشود از اسید نیتریک خالص استفاده کرد. در این روش، کمی زمان بدهید و سپس سنگ محک را با آب فراوان بشویید. حتما بعد از شستن سنگ را با دستمال بدون پرز خشک کنید.
- استفاده از سمباده نرم
سمباده برای مواردی استفاده میشود که سطح سنگ محک خاصیت صیقلی بودنش را از دست داده، یعنی وقتی با قطعه فلزی (معمولا طلایی) روی آن خط میکشیم، ردی از قطعه باقی نمیماند. در این حالت معمولا از سمباده نرم (شماره 1200 یا حتی نرمتر) استفاده میکنند.
نکته اینجاست که سطح سنگ محک باید خیس باشد و سمباده کشی به آرامی انجام شود. در این روش یک لایه بالایی سنگ محک که به اصطلاح به آن لایه مرده میگویند، جدا میشود. اینطوری بدون خرید سنگ محک تست طلا جدید، باز هم میتوانید از همان قبلی بهینه استفاده کنید.
- روغنکاری
مهم نیست که با سمباده نرم سنگ محک را تمیز کرده یا از اسید نیتریک برای این کار کمک گرفتهاید، آخرین مرحله معمولا روغنکاری است. بعد از خشک کردن سنگ بهتر است که با روغن زیتون یا پارافین کمی سنگ را روغنکاری کنید تا جلای خودش را حفظ کند.
طلاهایی که با سنگ محک نمیتوان عیارسنجی کرد
در مطالب بالا گفتیم که تست طلا با سنگ محک چگونه است حالا به این موضوع اشاره خواهیم کرد که در چه مواردی نمیتوان از سنگ محک استفاده کرد نه اینکه چگونه بدون سنگ محک طلا را تشخیص دهیم، بلکه کدام طلاها در تست با سنگ محک نتیجه درستی به ما نمیدهند.
قبل از هر چیزی به این موضوع توجه داشته باشید که عدم تشخیص طلا با سنگ محک ارتباطی به مثقال طلا ندارد. یعنی تصور نکنید که اگر طلایی با وزن پایین داشته باشید، نمیتوانید از سنگ محک استفاده کنید.
- طلاهایی با آبکاری زیاد
طلاهایی که لایه آبکاری شده ضخیمی دارند، بهخوبی با سنگ محک طلا عیارسنجی نمیشوند. دلیلش هم واضح است، شما هر چقدر هم خط کشیده شده روی سنگ محک را ضخیم بکشید، باز هم روی لایه آبکاری شده هستید و هنوز به فلز اصلی نرسیدهاید.
- طلا با عیار بالا
بالاترین عیار در بازار برای طلای 24 است، متاسفانه در بعضی از موارد میبینیم که تشخیص طلای 24 عیار با استفاده از سنگ محک انجامپذیر است. در این حالت معمولا از دستگاههای پیشرفتهتری مثل XRF استفاده میکنند.
- جواهرات پیچیده و عتیقه
کشیدن طلا بر روی سنگ محک باعث آسیب جزئی به قطعه موردنظرتان میشود. اگر قطعه طلای شما عتیقه یا طراحی خاص و پیچیدهای داشته باشد، استفاده از سنگ محک انتخاب خوبی نخواهد بود. در چنین مواردی پیشنهاد میشود که از سنگ محک طلا استفاده نکنید.
- آلیاژهای مشابه طلا
امروزه میبینیم که از تیتانیوم و پلاتین هم در ساخت جواهرات استفاده میکنند. این فلزات در برابر تیزاب رفتاری تقریبا مشابه با طلا دارند. بههمیندلیل تشخیص را سخت میکند. البته کسانی که تجربه بالایی دارند، میتوانند این واکنش این فلزات را تفکیک کنند.
در پایان
در نهایت باید به این موضوع اشاره کنیم که اگر قطعه مورد نظر شما آلیاژی متفاوت داشته باشد، بر روی مبلغی که بهعنوان قیمت طلا میپردازید، تاثیر بسیاری خواهد داشت. بههمیندلیل استفاده از سنگ محک طلا اهمیت زیادی دارد.
در مطالب بالا در مورد اینکه سنگ محک برای چیست، چطوری از آن استفاده میکنیم و انواع سنگ محک توضیح دادهایم. این روش با وجود سادگی، در صورت داشتن تجربه کافی، دقتی بالایی دارد. با این حال، برای قطعات سنگین، شمشهای بانکی و جواهرات گرانبها، تکیه صرف به سنگ محک کافی نیست
سوالات متداول
سنگ محک طلا از کجا بخریم؟
در جواب سوال سنگ محک از کجا تهیه کنیم باید بگوییم که فروشگاههای لوازم و تجهیزات طلاسازی و همینطور فروشگاههای اینترنتی مکانهایی هستند که میتوانید سنگ محک طلا و تیزاب را بخرید.
سنگ محک طلا به انگلیسی چه میشود؟
در زبان انگلیسی به سنگ محک طلا Touchstone میگویند. همچنین به فرآیند آزمایش آن Touchstone Testing یا Acid Gold Testing گفته میشود.
چگونه از سنگ محک طلا استفاده کنیم؟
ابتدا طلا را محکم روی سنگ بکشید تا یک خط واضح ایجاد شود. سپس یک قطره اسید (تیزآب) متناسب با عیار مدنظر روی خط بریزید؛ اگر خط پاک شد طلا بدل است، اگر کمرنگ شد عیار آن پایین است و اگر تغییر نکرد طلا اصل است.
قیمت سنگ محک تشخیص طلا؟
قیمت سنگ محک برای طلا به جنس آن (طبیعی یا سرامیکی) و ابعادش بستگی دارد. نمونههای سرامیکی و مصنوعی ارزانتر هستند، اما سنگهای لیدیت طبیعی به دلیل دوام و دقت بالاتر، قیمت بیشتری دارند.
