طبق بررسیهای انجام شده بسیاری از افراد در هنگام خرید انگشتر فقط به ظاهر، وزن یا عیار آن توجه میکنند. در حالی که مقاومت مکانیکی انگشتر یکی از مهمترین معیارهای یک فرد برای انتخاب است و ارزش واقعی آن را مشخص میکند. عموم مردم تصور میکنند که طلا هرچقدر سختتر باشد مقاومت بیشتری را نیز در برابر ضربه و فشار خواهد داشت. اما در علم متالورژی مفهوم «سختی» و «استحکام» دو معنی و کاربرد متفاوت دارند.
دانستن این موضوع به شما کمک میکند تا در هنگام خرید هرگونه انگشتر یا حلقه بتوانید انتخاب آگاهانهتری داشته باشید. در این مقاله از نرخ نیوز علاوه بر آشنایی با این موضوع به مواردی همچون مقیاس جهانی موس، دلایل خم شدگی انگشتر طلا، تاثیر طراحی رکاب، روشهای سنجش مقاومت پیش از خرید و راهکارهای جلوگیری از تغییر شکل انگشتر نیز خواهیم پرداخت. شما با خواندن این مطلب به مفهوم یک انگشتر مقاوم پی برده و میدانید که چگونه عمر آن را افزایش دهید.
فهرست مطالب
تفاوت علمی سختی و استحکام در طلا و جواهر
بیشتر خریداران این تصور را دارند که اگر انگشتر از فلز سختی ساخته شده باشد حتما در برابر ضربه نیز مقاوم خواهد بود. اما در علم مواد چنین صحبتی حقیقت ندارد. سختی و استحکام دو موضوع جدا از یکدیگر هستند که رفتارهای متفاوتی را از خود نشان میدهند.
سختی یا همان hardness میزان مقاومتی است که فلز در برابر خراش، ساییدگی و نفوذ دیگر اجسام از خود نشان میدهد. هر چقدر این سختی بیشتر باشد سطح انگشتر کمتر خط و خش برداشته و جلوه و زیبایی آن از بین نمیرود. به این موضوع میزان سختی فلز گفته میشود که باید در هنگام خرید به آن نیز توجه داشته باشید.
در نقطه مقابل استحکام یا strength قرار دارد که توانایی فلز را در برابر هر گونه ضربه سخت، فشار و تغییر شکل بدون شکستن نشان میدهد. ممکن است که فلز شما از سختی بالایی برخوردار باشد اما با کوچکترین ضربه ترک برداشته یا تغییر شکل بدهد. برخی از فلزات حتی با وجود نرمی، در برابر ضربه دوام بالایی دارند.
تفاوت سختی و استحکام در یک نگاه
|
ویژگی |
سختی |
استحکام |
|
مقاومت در برابر خط و خش |
بسیار مهم | تاثیر کم |
| مقاومت در برابر ضربه | کم |
بسیار مهم |
|
مقاومت در برابر خم شدن |
محدود | بالا |
| احتمال شکستگی | ارتباط مستقیم ندارد |
ارتباط مستقیم دارد |
چرا این تفاوت هنگام خرید انگشتر اهمیت دارد؟
طلا را در علم شیمی یک فلز نرم میدانند. به همین دلیل برای ساخت انگشتر یا سایر زیورآلات، آن را با فلزاتی مانند نقره، مس یا پالادیوم ترکیب میکنند. هر کدام از این فلزات به میزان مقاومت آن کمک میکنند. به همین دلیل است که طلای ۲۴ عیار به خاطر خلوص بالا نسبت به سایر عیارهای موجود در بازار نرمتر بوده و سریعتر تغییر شکل میدهد. معمولا از این طلا برای ساخت شمش استفاده میشود و کاربرد چندانی برای مصنوعات طلا ندارد.
در مقابل، طلای ۱۸ عیار به دلیل خلوص کمتر و وجود درصد بالایی از فلزات آلیاژی، تعادلی در میان زیبایی، استحکام و مقاومت هر گونه انگشتر طلا به وجود آورده است. مقاومت نهایی یک انگشتر به عیار آن وابسته نیست و به عوامل دیگری نیز ارتباط پیدا میکند. از دیگر عوامل موثر بر سختی طلا میتوانیم به روش ریختهگری و ساخت، عملیات حرارتی انجام شده، ضخامت رکاب، نوع طراحی انگشتر و محل قرار گیری نگین اشاره کنیم. به همین خاطر ممکن است حتی دو انگشتر با طلای ۱۸ عیار نیز همچنان از مقاومت و استحکام یکسان برخوردار نباشند.
آیا طلای خالص بهترین انتخاب است؟
با توجه به مطالبی که در ابتدا مشاهده کردید، طلایی که خلوص بالایی داشته باشد برای استفاده تزئینی و روزمره مناسب نیست. چرا که این طلا سریعتر خط و خش برداشته و راحت خم میشود؛ در برابر هر گونه ضربهای تغییر شکل داده و نگهداری از آن به مراتب دشوارتر است. به همین دلیل است که تولید کنندگان از طلای ۱۸ عیار برای ساخت زیورآلات استفاده میکنند. در این حالت علاوه بر حفظ ارزش فلز، دوام محصول نیز افزایش پیدا میکند.
مقیاس موس (mohs) معیار جهانی سنجش مقاومت در برابر خط و خش
یکی از معیارهای بسیار معروف در خصوص ارزیابی مقاومت مواد، مقیاس موس (mohs hardness scale) است. این مقیاس توسط یک کانیشناس به نام فردریش موس که اهل آلمان بود کشف شد. این مقیاس میزان مقاومت یک ماده در برابر خراشیده شدن توسط مادهای دیگر را اندازهگیری میکند. بر خلاف تصور بسیاری از افراد در مقیاس موس، استحکام یا مقاومت در برابر ضربه نشان داده نمیشود و تنها سختی سطح ماده سنجیده میشود. اعداد این مقیاس در بازه ۱ تا ۱۰ هستند که ۱ نرمترین آنها و ۱۰ سختترین این آزمایش را نشان میدهد.
جایگاه طلا در مقیاس موس
همانطور که میدانیم طلا یکی از نرمترین فلزات گرانبها در میان فلزات شناخته میشود و سطح سختی آن حدودا ۲.۵ تا ۳ است. به همین دلیل است که اگر از طلای ۲۴ عیار استفاده کنیم، محصول ساخته شده سریعتر تغییر شکل میدهد. اینجاست که فلزات دیگری مثل مس، نقره، پالادیوم یا نیکل به افزایش مقاومت آن کمک میکند.
سختی تقریبی فلزات و سنگهای رایج در بازار
|
ماده |
سختی در مقیاس موس |
| طلای خالص ۲۴ عیار |
۲.۵ تا ۳ |
|
طلای ۱۸ عیار |
حدودا ۳ تا ۴ |
| نقره |
۲.۵ تا ۳ |
|
پلاتین |
۴ تا ۴.۵ |
| کوارتز |
۷ |
|
یاقوت و یاقوت کبود |
۹ |
| الماس |
۱۰ |
این جدول به خوبی به ما نشان میدهد که حتی طلای ۱۸ عیار هم در مقایسه با سایر سنگها و فلزات گرانبها نرمی بیشتری دارد. به همین دلیل است که تماس مداوم انگشتر طلا با اجسام سخت مثل سنگ یا سرامیک میتواند سبب ایجاد خط و خش بر روی آن شود.
آیا سختی بیشتر همیشه بهتر است؟
اگر فلز بیش از حد سخت باشد، ممکن است در برابر ضربه شکنندهتر باشد. هدف تولیدکنندگان جواهر ایجاد یک تعادل میان سختی و انعطاف پذیری است تا انگشتر علاوه بر مقاومت در برابر خراش، در برخوردهای روزمره نیز دچار شکستگی و ترک نشود. به همین دلیل است که طلای ۱۸ عیار یکی از بهترین گزینهها برای ساخت انگشتر محسوب میشود. زیرا هم مقاومت مناسبی دارد و هم انعطاف کافی برای جلوگیری از شکستگی را فراهم میکند.
البته این نکته را در نظر داشته باشید که اگر قصد شما از خرید انگشتر طلا سرمایهگذاری است، بهتر است علاوه بر مقاومت فیزیکی روند قیمت طلا و ارزش ذاتی این فلز را نیز در نظر داشته باشید.
چرا انگشتر طلا خم میشود؟ بررسی پدیده بیضی شدن
یکی از رایجترین آسیبهایی که برای بسیاری از انگشترها رخ میدهد همین بیضی شدن است که در آن انگشتر از حالت دایرهای شکل خود تغییر حالت میدهد. این اتفاق به تدریج رخ میدهد و در بسیاری از موارد به خاطر کیفیت پایین طلا نیست و به ویژگیهای فیزیکی و نحوه استفاده شما در طول روز بستگی دارد. طلا حتی اگر در قالب طلای ۱۸ عیار هم تولید شده باشد نسبتا نرم محسوب میشود به همین خاطر اگر به طور مداوم تحت فشار قرار داشته باشد ممکن است به آرامی تغییر شکل پیدا کند.
از مهمترین عوامل ایجاد این مشکل میتوانیم به دلایلی همچون وارد شدن فشار هنگام بلند کردن اجسام، استفاده از انگشتر هنگام ورزش یا بدنسازی، وارد شدن ضربه محکم به رکاب، خوابیدن با انگشتر در دست، نازک بودن بیش از حد رکاب و یا بزرگ بودن سایز انگشتر و حرکت مداوم آن روی انگشت اشاره کنیم که مورد آخر متداولتر است.
آیا عیار طلا روی تغییر شکل تاثیر دارد؟
از آنجایی که میزان عیار ارتباط مستقیمی با خلوص طلا دارد، بنابراین از نظر علمی میتواند بر این مورد تاثیر گذار باشد. هر مقدار که عیار طلا بالاتر باشد طلا نرمتر خواهد بود. برای مثال از طلای ۲۴ عیار برای استفاده روزمره اصلا توصیه نمیشود. به همین خاطر است که اکثر طلاسازان از طلای ۱۸ عیار برای ساخت انگشترهای روزمره استفاده میکنند.
آیا بیضی شدن انگشتر خطرناک است؟
در ابتدا فقط تصویر ناخوشایندی را دارد اما اگر این تغییر شکل ادامه پیدا کند سبب شل شدن نگین، افتادن سنگهای قیمتی، ترک برداشتن محل جوش رکاب، کاهش راحتی هنگام استفاده و دشوار شدن تغییر سایز در آینده میشود. به همین دلیل توصیه میکنیم تا در همان ابتدای شروع تغییر شکل حتما آن را تعمیر کنید. فراموش نکنید که تعمیر فقط باید توسط طلاساز انجام شود و هر گونه عملیاتی در منزل میتواند زیان بار باشد.
آیا انگشتر دفرمه را میتوان تعمیر کرد؟
در اغلب موارد امکان تعمیر وجود دارد. در صورتی که رکاب هنوز به شکل زیادی تغییر نکرده باشد یا فلز هنوز چندین بار تحت فشار قرار نگرفته باشد. در این حالت میتوانیم با تقویت رکاب یا حتی بازسازی بخشی از انگشتر آن را قابل استفاده کنیم اما در برخی از موارد به علت دلایل مختلفی امکان تعمیر وجود ندارد.
تاثیر طراحی و ضخامت رکاب بر مقاومت انگشتر
بسیاری از افراد تصور میکنند که مقاومت انگشتر به عیار طلا بستگی دارد اما طراحی رکاب و ضخامت آن گاهی میتواند تاثیر بیشتری بر این موضوع داشته باشد. ممکن است دو انگشتر با طلای ۱۸ عیار ساخته شده باشند اما به دلیل طراحی متفاوت و رکابهای غیر استاندارد در طولانی مدت تغییر شکل دهند یا نسبت به یکدیگر آسیبپذیرتر باشد.
هر چقدر که ضخامت رکاب بیشتر باشد نیروی وارد شده بر سطح توزیع بیشتری خواهد داشت و به همین سبب تغییر شکل کمتری برای انگشتر اتفاق میافتد. به همین خاطر است که انگشترهای مینیمال و بسیار ظریف با اینکه ظاهر زیبایی دارند اما برای استفاده دائمی مناسب نیستند.
روشهای کاربردی برای سنجش مقاومت و اصالت قبل از خرید
راه تشخیص مقاومت یک انگشتر فقط با نگاه کردن به آن اتفاق نمیافتد بلکه باید پارامترهای دیگری را برای سنجش آن در نظر داشته باشید که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
عیار را بررسی کنید.
کدهای نوشته شده بر روی طلا نشان دهنده میزان عیار آنها هستند. شما میتوانید با خرید طلایی با عیار پایین، طلای مقاومتری داشته باشید. رایجترین کدها به همراه معنی آنها به شرح زیر است:
- کد ۷۵۰: طلای ۱۸ عیار
- کد ۸۷۵: طلای ۲۱ عیار
- کد ۹۹۹: طلای ۲۴ عیار
وزن انگشتر را با طراحی آن مقایسه کنید
ممکن است دو انگشتر با ظاهر یکسان وزن متفاوتی داشته باشند چرا که یکی از آنها تو خالی هستند. این مدلها معمولا تحمل کمتری در برابر فشار دارند. به همین خاطر در هنگام خرید ظاهر را ملاک قرار ندهید.
ضخامت رکاب را از نزدیک مشاهده کنید
رکابهای نازک به خصوص رکابهایی که در قسمت زیرین انگشتر قرار دارند به احتمال بیشتر خم میشوند. اگر قرار است از این انگشتر به طور روزمره استفاده کنید باید از مدلهایی با رکابهای قویتر استفاده کنید.
کیفیت اتصال نگین را بررسی کنید
در انگشترهای نگین دار، استحکام پایه نگینها اهمیت زیادی دارد. پایهها نباید لق و نامنظم باشد و بین نگین و پایه فاصله غیرعادی وجود نداشته باشد.
راهکارهای پیشگیری از تغییر شکل و تعمیر انگشترهای دفرمه شده
حتی مقاومترین انگشترها نیز در صورت استفاده نادرست میتوانند آسیب ببینند. در ادامه چند نکته مهم در این خصوص نوشته شده که برای همه زیورآلات توصیه میشود.
- هنگام انجام کار سنگین از انگشتر استفاده نکنید.
- انگشتر را اهرم فشار قرار ندهید.
- از برخورد اجسام سنگین با انگشتر خودداری کنید.
- از تماس طولانی با مواد شیمیایی خودداری کنید.
- هر چند وقت یکبار توسط طلاساز بررسی کنید.
- اگر طلا دچار آسیب یا خمیدگی شد با دست یا هر وسیله دیگر اقدام به تعمیر نکنید.
- در صورت آسیب اگر انگشتر شما نگین ارزشمندی دارد از استحکام پایه آن مطمئن شوید.
در پایان
مقاومت انگشتر تنها به عیار طلا وابسته نیست و به عواملی مثل نوع آلیاژ، ضخامت رکاب، طراحی، کیفیت ساخت و … وابسته است. حتی نوع استفاده از آن در روزمره هم میتواند بر میزان آسیبپذیری آن تاثیر بگذارد. به همین خاطر در مطلبی که مطالعه کردید علاوه بر توصیههای ایمنی، پیشنهاداتی را هم برای هنگام خرید مطرح کردیم که میتواند در انتخاب شما تاثیر داشته باشد.
در کنار بررسی سختی طلا این موضوع را در نظر داشته باشید که اگر قصد خرید و سرمایهگذاری دارید، بهتر است به مهمترین موضوع یعنی اونس طلا نیز توجه داشته باشید؛ چرا که از مقاومت فیزیکی در این مورد اهمیت بیشتری دارد.
سوالات متداول
آیا وزن بیشتر به معنای مقاومت بیشتر است؟
خیر اما در شرایط مشابه اگر انگشتری با رکاب ضخیمتر و وزن مناسب باشد معمولا دوام بیشتری نسبت به مدلهای دیگر دارد.
آیا انگشتر دفرمه قابل تعمیر است؟
در بیشتر موارد بله. هرگونه تعمیر باید توسط طلاساز انجام شود.
