با دیده شدن سنگهای معدن یا کشف کردن معادن طلا این سوال مطرح میشود که چگونه طلا را از سنگ جدا کنیم؟ و آیا انجام این کار در خانه نیز امکانپذیر است یا خیر. به گفته کارشناسان نرخ نیوز استخراج طلا از سنگ یک فرآیند کاملا تخصصی است و بسته به سنگ معدن، میزان عیار، اندازه ذرات طلا و تجهیزات موجود، روشهای متفاوتی برای این کار وجود دارد. در برخی موارد، تنها بخشی از فرآیند با ابزارهای ساده انجام میشود؛ اما استخراج کامل و اقتصادی طلا به تجهیزات صنعتی و گاهی مواد شیمیایی تخصصی نیاز دارد.
در این مقاله به بررسی شناخت سنگ طلا، نحوه استخراج طلا از سنگ، روشهای فیزیکی و شیمیایی، جداسازی طلا از خاک، امکان انجام این کار در خانه و مهمترین نکات ایمنی در این خصوص میپردازیم. همچنین تفاوت روشهای سنتی و صنعتی را بررسی میکنیم تا بتوانید مناسبترین روش را با توجه به شرایط خود بشناسید.
فهرست مطالب
شناخت سنگ طلا؛ طلا در چه نوع سنگهایی یافت میشود؟
اولین اقدام برای استخراج طلا از سنگ معدن، شناخت صحیح سنگهای حاوی طلا است. برخلاف باوری که در عموم مردم وجود دارد، طلا معمولا بهصورت ذرات ریز یا رگههای معدنی در کانیها یافت میشود و یافتن قطعات بزرگ آن بسیار نادر است. به همین دلیل، مهمترین مرحله شناخت سنگ طلا، تشخیص نوعی سنگ میزبان است. در جدول زیر مهمترین سنگهای حاوی طلا و احتمال وجود طلا در هر کدام را توضیح دادهایم تا با دید کامل تری به سراغ ادامه مطلب برویم.
|
نوع سنگ |
احتمال وجود طلا |
| کوارتز |
بسیار زیاد |
|
سولفیدها |
زیاد |
| سنگهای آذرین |
متوسط |
|
رگههای هیدروترمال |
بسیار زیاد |
| رسوبات آبرفتی |
زیاد |
در میان تمام این موارد استخراج طلا از سنگ کوارتز یکی از رایجترین روشهای استخراج در بسیاری از معادن جهان محسوب میشود.
نحوه استخراج طلا از سنگ
بعد از شناسایی سنگ معدن مرحله بعدی یعنی نحوه استخراج طلا از سنگ آغاز میشود. روشهای این استخراج به عواملی مثل نوع سنگ، اندازه ذرات طلا، عیار معدن و تجهیزات وابسته است. به همین دلیل هیچ روش واحدی برای همه معادن وجود ندارد. متخصصان در این خصوص بعد از آنالیز نمونه، مناسبترین روش فرآیند را انتخاب میکنند.
فرآیند استخراج طلا از سنگ به دو مرحله اصلی تقسیم میشود. ابتدا باید سنگ را آزاد کرده و بعد با روشهای شیمیایی و فیزیکی از سایر مواد معدنی آن را جدا کنیم. این فرایندها شامل مراحل زیر است:
- استخراج سنگ از معدن
- خردایش اولیه با سنگشکن
- آسیاب کردن سنگ تا تبدیل شدن به ذرات ریز
- آزاد شدن ذرات طلا با روشهای فیزیکی یا شیمیایی
- ذوب و خالص سازی طلای استخراج شده
توجه کنید که هر چقدر اندازه ذرات طلا کوچکتر باشد، این فرآیند پیچیدهتر و هزینهبرتر خواهد بود.
در این عملیات چهار روش اصلی برای جداسازی طلا از سنگ یا کنسانتره معدنی وجود دارد که هر کدام یک کاربرد مشخص داشته و میزان بازیابی متفاوتی دارند. در روش اول که جداسازی ثقلی نام دارد ذرات درشت طلا جدا شده و بازیابی متوسطی دارند. در روش فلوتاسیون سنگهای سولفیدی مورد استخراج قرار میگیرند و بازیابی بالایی را ارائه میکند. در روش سیانوراسیون که برای استخراجهای صنعتی استفاده میشود میزان بازیابی بالایی وجود دارد. لیچینگ تحت فشار نیز برای معادن پیچیده کاربرد داشته و میزان بازیابی بسیار بالایی دارد. امروزه بیشتر معادن در دنیا از ترکیب این روشها استفاده میکنند تا میزان بازیابی طلا را بالا ببرند.
آموزش جداسازی طلا از خاک
جدا سازی طلا از خاک یکی از قدیمیترین روشهای دستیابی به طلاست و از گذشته تا کنون در معادن آبرفتی و برخی ذخایر سطحی کاربرد دارد. بر خلاف سنگهای سخت که نیاز به خردایش دارند، در این روش ذرات طلا از میان خاک، شن و ماسه جدا میشوند. البته موفقیت این فرآیند به میزان طلای موجود، اندازه ذرات و نوع خاک بستگی دارد. افرادی که به دنبال روش جداسازی طلا از خاک هستند باید این نکته را بدانند که در بیشتر موارد ذرات طلا بسیار ریز بوده و بدون تجهیزات مناسب امکان بازیابی کامل آنها وجود ندارد.
فرایند جداسازی طلا از خاک با پیدا کردن منطقهای که ممکن است طلا در خاک آن وجود داشته باشد، شروع میشود. خاک منطقه پس از جمعآوری الک شده و سنگهای درشت از آن حذف میشود. ابتدایی ترین روش جداسازی، شستن خاک با آب است. در این حالت خاکهای اضافه همراه با آب از ظرف خارج شده و نیروی گرانش ذرات سنگین را تهنشین میکند. جمعاوری کنسانتره و بررسی وجود ذرات طلا در مرحله اخر انجام میشود. در معادن کوچک این مراحل اغلب با استفاده از تشت مخصوص طلاشویی (gold pan) یا میز لرزان انجام میشود.
رایجترین روشهای برای جداسازی طلا از خاک روشهای شستشو با تشت، اسلویس باکس، میز لرزان و سانتریفیوژ هستند که هر کدام مناسب برای یک حالت خاک و با میزان دقتهای متفاوت هستند. هر چه ذرات طلا کوچک باشد استفاده از تجهیزات پیشرفته ضرورت بیشتری پیدا میکند.
چگونه طلا را از سنگ جدا کنیم در خانه؟
یکی از پرتکرارترین سوالات کاربران این است که چگونه در خانه فرآیند جداسازی طلا از سنگ را انجام دهیم. پاسخ صحیح به این سوال این است که تنها در شرایط خاص و برای نمونههایی که دارای ذرات طلای درشت و آزاد هستند میتوانید بخشی از این فرآیند را با ابزارهای ساده انجام دهید. اما استخراج کامل و اقتصادی طلا در محیط خانگی امکان ندارد. بخش عمده طلا در سنگهای معدن به صورت بسیار ریز یا محبوس در کانیهایی مانند کوارتز و سولفیدها قرار دارد و برای آزادسازی آن به تجهیزات صنعتی، دستگاههای خردایش و در بسیاری از موارد به ماده شیمیایی نیاز دارد.
اگر سنگی را در اختیار دارید که احتمال میدهید درون آن طلا وجود داشته باشد، میتوانید مراحل زیر را انجام دهید تا در صورت وجود ذرات طلای آزاد، بخشی از آن را بازیابی کنید.
- سنگ را با چکش یا آسیاب دستی تا حد امکان خرد کنید.
- ذرات خرد شده را الک کرده و تا اندازهای که امکان دارد آن را یکنواخت کنید.
- مواد را داخل تشت طلاشوی یا ظرف کم عمق بریزید.
- با افزودن آب و انجام حرکات دورانی، ذرات سبک بالا آمده را از ظرف خارج کنید.
- کنسانتره باقی مانده را با ذره بین بررسی کنید.
توجه داشته باشید که این روش فقط برای جداسازی ذرات درشت کاربرد داشته و بازدهی آن محدود خواهد بود. هر گونه استفاده از مواد شیمیایی مانند سیانید میتواند در محیط خانه خطرآفرین باشد. بنابراین حتما از روشهای شیمیایی در واحدهای صنعتی استفاده کرده و نکات ایمنی را رعایت کنید.
استخراج خانگی صرفه اقتصادی آنچنانی نخواهد داشت و نسبت به زمان و ابزاری که برای استخراج آن صرف میکنید، بازدهی کمتری خواهد داشت. روشهای خانگی بیشتر برای نمونه برداری یا بررسی اولیه سنگها کاربرد دارد و نمیتواند جایگزین فرآیند صنعتی و حرفهای شود. اگر موفق به بازیابی طلا شدید، قبل از فروش بهتر است قیمت طلای آبشده و طلای خام را بررسی کنید.
معرفی روشهای فیزیکی جداسازی طلا از سنگ و خاک
روشهای فیزیکی قدیمیترین روشهای جداسازی طلا از سنگ و خاک هستند. در این روش ها هیچ واکنش شیمیایی رخ نمیدهد و جداسازی تنها بر پایه ویژگیهای فیزیکی مانند وزن، چگالی و رفتار متفاوت طلا نسبت به سایر کانیها صورت میگیرد. از آنجایی که چگالی طلا حدود ۱۹.۳ گرم بر سانتی متر مکعب است، مقیاس با اغلب سنگها و مواد معدنی وزن بیشتری دارد و همین ویژگی امکان جداسازی آن را فراهم میکند.
- شست و شو با تشت طلاشویی
این روش پیشتر در مطالب ذکر شد. مزیت این روش نسبت به دیگر روشها این است که هزینه زیادی ندارد، ساده و مناسب نمونهبرداریهای اولیه است. اما معایب این روش شامل سرعت پایین، بازدهی کم برای ذرات بسیار ریز و مناسب نبودن برای حجمهای زیاد است. - استفاده از اسلویس باکس
اسلویس باکس یکی از متداولترین تجهیزات معادن کوچک است. در این روش، مخلوط آب و خاک از روی شیارهای مخصوص عبور میکند و به دلیل چگالی بالای طلا، ذرات آن در شیارها باقی میمانند؛ درحالیکه مواد سبکتر همراه جریان آب خارج میشوند. این روش نسبت به تشت طلاشویی سرعت بیشتری داشته و ظرفیت بالاتری دارد. - جداسازی ثقلی
یکی از مهمترین روشهای استخراج طلا از سنگ معدن، استفاده از اختلاف وزن مخصوص مواد است. دستگاهی مانند میز لرزان، اسپیرال و جیگ همگی با این روش کار میکنند و در بسیاری از کارخانههای فرآوری طلا مورد استفاده قرار میگیرد. - استفاده از سانتریفیوژهای استخراج طلا
در معادن مدرن از دستگاه سانتریفیوژ مانند knelson و falcon استفاده میشود این دستگاهها با توجه به ایجاد نیروی گریز از مرکز، ذرات بسیار ریز طلا را بازیابی میکنند. مزیت اصلی این روش بازیابی طلای بسیار ریز، راندمان بالا و کاهش اتلاف طلا است. - جداسازی با الک و طبقه بندی دانه بندی
قبل از شروع فرآیند استخراج، مواد معدنی بر اساس اندازه ذرات طبقه بندی میشوند. این روش کمک میکند تا راندمان استخراج افزایش پیدا کرده و مصرف انرژی به همان اندازه کاهش پیدا کند. در این روش بازیابی طلا بهتر انجام میشود. به همین دلیل است که در بسیاری از کارخانههای فرآوری، مرحله الک کردن قبل از جداسازی انجام میشود.
معرفی روشهای شیمیایی و صنعتی استخراج طلا
در بسیاری از معادن ذرات طلا به حدی ریز هستند که با روشهای فیزیکی قابل بازیابی کامل نیستند. در چنین شرایطی است که از روشهای شیمیایی و صنعتی استخراج طلا استفاده میشود. این فرآیند با حل کردن طلا یا آزادسازی آن از کانیهای همراه، امکان بازیابی درصد بالایی از فلز را فراهم میکند. نکته مهم این است که این روش تنها در کارخانههای فرآوری مجهز و تحت نظارت متخصصان اجرا میشود و استفاده نادرست از مواد شیمیایی میتواند خطر جدی برای سلامت انسان و محیط زیست ایجاد کند.
۱-سیانوراسیون
این روش یکی از رایجترین روشهای استخراج طلا از سنگ معدن در جهان است و در بسیاری از معادن بزرگ مورد استفاده قرار میگیرد. در این فرآیند سنگها خرد شده و محلول رقیق سیانید سدیم به مواد اضافه میشود. طلا در محلول حل شده و سپس با استفاده از کربن فعال یا روشهای دیگر، طلا از محلول بازیابی میشود. این روش علاوه بر راندمان بالایی که دارد میتواند ذرات بسیار ریز را نیز جدا کند. از معایب این روش میتوانیم به استفاده از مواد بسیار سم و کنترل دقیق محیط زیست اشاره کنیم.
۲-لیچینگ
این روش به فرآیندی گفته میشود که در آن ماده شیمیایی مناسب برای حل کردن طلا به سنگ معدن اضافه میشود. بسته به نوع سنگ معدن از روشهای مختلفی مثل لیچینگ تودهای و مخزنی استفاده میشود. این روش برای معادن کم عیار کاربرد فراوانی دارد.
۳-تیزاب سلطانی
این روش ترکیبی از اسید نیتریک و اسید هیدروکلریک است که توانایی حل کردن طلا را دارد. این روش بیشتر برای بازیافت طلا، آزمایشگاههای شیمی و خالص سازی فلزات گرانبها استفاده میشود. استفاده از این روش برای استخراج طلا از سنگ در مقیاسهای خانگی اصلا توصیه نمیشود چرا که بخارات حاصل از آن بسیار خطرناک است.
۴-فلوتاسیون
در سنگهایی که طلا همراه کانیهای سولفیدی قرار دارد، ابتدا از فلوتاسیون برای تعلیظ مواد معدنی استفاده میشود در این فرایند حباب هوا به دوغاب معدنی تزریق شده و کانیهای ارزشمند به حبابها میچسبند. کنسانتره حاصل برای مراحل بعدی استخراج میشود.
نکات ایمنی حیاتی در استخراج طلا؛ از ماسک تا تهویه
فرقی ندارد که قصد استخراج طلا از سنگ را در یک معدن صنعتی داشته باشید یا بخواهید نمونهای از سنگ یا خاک را بررسی کنید. رعایت اصول ایمنی مهم ترین کاری است که شما باید در مرحله اول آن را انجام دهید. فرآیند خردایش سنگ، تولید گرد و غبار و استفاده از ابزارهای برقی به ویژه مواد شیمیایی هر کدام میتواند خطر جدی برای سلامتی انسان داشته باشند.
مهمترین تجهیزات ایمنی مورد نیاز
قبل از شروع هرگونه عملیات استخراج یا جداسازی طلا از سنگ، استفاده از تجهیزات زیر توصیه میشود. تجهیزاتی که شما لازم دارید به شرح زیر است:
- ماسک فیلتردار مناسب برای جلوگیری از ورود گردوغبار و ذرات سیلیس
- عینک ایمنی و مقاوم در برابر ضربه
- دستکش مقاوم در برابر مواد شیمیایی و سایش
- کفش ایمنی با پنجههای محافظ
- لباس کار آستین بلند
- محافظ شنوایی هنگام کار با دستگاههای سنگشکن یا آسیاب
اهمیت تهویه مناسب
در فرآیندهای شیمیایی مانند سیانوراسیون یا استفاده از اسیدها، امکان تولید گازهای خطرناک وجود دارد. حتی در عملیات ساده خردایش نیز گرد و غبار ناشی از سنگ میتواند حاوی ذرات مضر برای تنفس شما باشد. به همین دلیل محیط کار شما باید دارای تهویه مناسب بوده و در محیط هایی که گردش هوا وجود ندارد از مواد شیمیایی استفاده نشود.
روش درست استفاده از مواد شیمیایی
- هرگز مواد مختلف را با یکدیگر ترکیب نکنید.
- از ظروف مقاوم در برابر اسید استفاده کنید.
- مواد شیمیایی را دور از حرارت و نور مستقیم نگهداری کنید.
- پس از پایان کار، دستها و تجهیزات را کاملا شست و شو دهید.
- همیشه تجهیزات کمکهای اولیه در دسترس باشد.
در پایان
استخراج طلا از سنگ و خاک فرآیندی تخصصی است که از شناسایی سنگهای حاوی طلا آغاز میشود. با استفاده از روشهای فیزیکی و شیمیایی میتوانیم این فلز ارزشمند را از دل سنگ و خاک استخراج کنیم. همانطور که بررسی کردیم انتخاب روش مناسب به عواملی مانند نوع سنگ، اندازه ذرات طلا، تجهیزات موجود و شرایط معدن بستگی دارد. اگر هدف شما از استخراج خانگی سرمایهگذاری روی طلاست میتوانید با روشهای کم ریسکتری نیز این کار را انجام دهید. همچنین میتوانید برای برنامه ریزی دقیق مالی از قیمت طلای ۱۸ عیار نیز مطلع شوید.
سوالات متداول
چگونه طلا را از سنگ جدا کنیم؟
جداسازی طلا از سنگ با استفاده از روشهای فیزیکی مانند جداسازی ثقلی یا روشهای شیمیایی مانند سیانوراسیون انجام میشود.
آیا استخراج طلا از سنگ در خانه امکانپذیر است؟
برای نمونههای دارای طلای آزاد، برخی روشهای فیزیکی ساده قابل انجام هستند؛ اما استفاده از روشهای شیمیایی در خانه خطرناک بوده و توصیه نمیشود.
بهترین روش جداسازی طلا از خاک چیست؟
برای حجم کم، طلاشویی با تشت و برای مقیاس صنعتی از میز لرزان، سانتریفیوژ و سایر تجهیزات فرآوری استفاده میشود.
