استخراج رمز ارز در ایران با رعایت قوانین و دریافت مجوزهای رسمی قانونی است و میتواند منبع درآمد ارزی و فرصت سرمایهگذاری محسوب شود، اما فعالیت بدون مجوز رسمی غیرقانونی است و با مجازاتهایی مانند قطع برق، توقیف تجهیزات و جریمه همراه خواهد بود. این فعالیت شامل استفاده از دستگاههای ماینر برای حل معادلات شبکه بلاکچین، تولید ارز دیجیتال و رقابت با سایر ماینرها است و نیازمند تأمین انرژی پایدار، رعایت استانداردهای فنی و الزامات قانونی است.
اهمیت استخراج رمز ارز برای دولت در تأمین ارز خارجی، کنترل مصرف برق و توسعه فناوریهای نوین نهفته است، اما همزمان با چالشهایی مانند هزینه بالا، تأمین برق، نوسان قیمت رمز ارز و رعایت مقررات مواجه است. در ادامه این مطلب از نرخ نیوز بیشتر در مورد استخراج رمز ارز در ایران میگوییم.
فهرست مطالب
استخراج رمز ارز
در علم فنی، استخراج رمز ارز به معنای اجرای محاسبات پیچیده بر بستر شبکه بلاکچین است تا تراکنشها تأیید شوند و رمز ارزهای جدید به وجود آیند. در این فرایند، ماشینها یا دستگاههایی (ماینر) عملیات هشزنی انجام میدهند و برای حل معادلات ریاضی پاداش رمز ارز دریافت میکنند. استخراج ارز دیجیتال در ایران نیز تابع همین اصول است، اما شرایط عملیاتی آن به مقررات دولتی و محدودیتهای زیرساختی وابسته است.
استخراج رمز ارز در ایران نه صرفاً فعالیت غیر مرسوم، بلکه کسبوکاری است که ترکیبی از تخصص فنی، توان برق، سرمایهگذاری تجهیزات و رعایت قوانین را نیاز دارد. کسانی که میخواهند وارد این حوزه شوند، باید مزرعه (فارم) استخراج راهاندازی کنند، تجهیزات مناسب تهیه نمایند و مجوزهای قانونی را دریافت کنند.
استخراج رمز ارز یا ماینینگ ارز دیجیتال در ایران به فرایندی گفته میشود که طی آن با مصرف انرژی الکتریکی و استفاده از دستگاههای ماینر، معادلات رمزنگاری شده شبکه بلاکچین حل میشود و واحدهای جدید رمز ارز مثلا( استخراج اتریوم) تولید میشوند. در عمل، استخراج رمز ارز شامل عملیات زیر است؛
- اتصال دستگاه ماینر به شبکه بلاکچین
- اجرای الگوریتم اجماع (معمولاً اثبات کار)
- رقابت بین ماینرها برای یافتن بلاک معتبر
- در صورت موفقیت، دریافت پاداش و کارمزد تراکنشها
در جهان، استخراج رمز ارز از طریق دستگاههایی مانند ASIC، GPU یا روشهایی مانند استخراج ابری یا مؤلفه ترکیبی انجام میشود. در ایران نیز عمدتاً از دستگاههای ASIC به دلیل بازده بالا استفاده میشود. استخراج ارز دیجیتال در ایران دارای شرایطی است، مصرف بالای برق، نیاز به خنکسازی دستگاهها، تأمین زیرساخت اینترنت پایدار و نگهداری تجهیزات از جمله چالشهای مهم در این کار هستند.
اهمیت استخراج رمز ارز برای دولت
استخراج رمز ارز در ایران برای دولت مزایا و اهمیتهای اقتصادی خاصی دارد که در ادامه به این موارد اشاره میکنیم؛
- تأمین ارز خارجی
با صادرات رمز ارز یا فروش آن به سازوکاری که بانک مرکزی تعیین میکند، امکان جذب ارز خارجی از طریق فعالیت ماینینگ وجود دارد. برخی گزارشها حاکی است ماینرهایی که مجوز دارند موظفاند کل رمز ارز استخراجشده را به سامانهای که بانک مرکزی تعیین میکند بفروشند.
- تنظیم عرضه انرژی
دولت میتواند با تخصیص تعرفههای برق خاص برای ماینرها، مصرف برق را در ساعتهای کمباری مدیریت کند و شبکه را پایدار نگه دارد.
- رونق فناوری و نوآوری
وجود فعالیت استخراج قانونی، به رشد اکوسیستم رمز ارز و فناوریهای وابسته کمک میکند و باعث انتقال دانش فنی و سرمایهگذاری در زیرساختها میشود.
- کنترل و نظارت
با قانونی شدن استخراج رمز ارز در ایران و تعریف الزامات، دولت میتواند فعالیت ماینینگ را کنترل کند، جلوی فعالیت غیرمجاز را بگیرد و تخلفات را پیگیری نماید.
انواع روشهای استخراج رمز ارز
استخراج رمز ارز در ایران و جهان روشهای متفاوتی دارد. در ادامه روشهای متداول را معرفی کرده و مزایا و معایب هر کدام را بررسی میکنیم.
استخراج با دستگاه ASIC
این روش رایجترین روش استخراج ارزهایی مثل بیت کوین است. دستگاههای ASIC برای الگوریتم خاص طراحی شدهاند و بهینهترین بازده را دارند.
مزایای دستگاه ASIC
بازده بالا، مصرف انرژی نسبتاً کمتر به نسبت قدرت پردازشی، اشغال فضای کمتر.
معایب ASIC
هزینه اولیۀ زیاد، گرمای زیاد، نیاز به خنکسازی.
استخراج با GPU کارت گرافیک
بیشتر در ارزهایی که الگوریتم آنها مقاوم به ASIC است (مثلاً برخی آلتکوینها) استفاده میشود.
مزایای GPU
انعطافپذیری در انتخاب ارز، امکان تغییر بین ارزها.
معایب GPU
بازده کمتر نسبت به ASIC، مصرف انرژی بیشتر به ازای هش کمتر، نیاز بیشتر به تجهیزات خنککننده.
استخراج ابری (Cloud Mining)
در این مدل، کاربران بدون داشتن تجهیزات فیزیکی، بخشی از ظرفیت استخراج شرکتی را اجاره میکنند.
مزایای استخراج ابری
نیاز کمتر به سرمایه، ریسک فنی کمتر، عدم نیاز به نگهداری تجهیزات.
معایب
ریسک کلاهبرداری، بازده کمتر به دلیل کارمزدها، عدم کنترل مستقیم بر تجهیزات.
استخراج ترکیبی یا هیبریدی
ترکیبی از روشهای بالا با بهکارگیری انرژی تجدیدپذیر (مثلاً خورشیدی یا نیروگاه خصوصی) جهت تأمین برق مزرعه ماینینگ. این روش در ایران به دلیل محدودیت برق عمومی، اهمیت ویژه دارد.
تاریخچه و تحولات قانونگذاری استخراج رمز ارز در ایران
قوانین استخراج رمز ارز در ایران طی چند سال گذشته دستخوش تحولات زیادی بوده است. در این بخش، روند تاریخی و قانونگذاری استخراج در ایران را بررسی میکنیم؛
- پیش از سال ۱۳۹۸
واردات دستگاههای ماینینگ اغلب بهصورت غیررسمی یا قاچاق انجام میگرفت و فعالیت استخراج رمز ارز ناچاراً زیرزمینی بود.
- مرداد ۱۳۹۸
هیئت وزیران مصوبهای به منظور به رسمیت شناختن استخراج رمز ارز ابلاغ کرد. در این مصوبه، استخراج رمز ارز به عنوان یک صنعت پذیرفته شد، البته همراه با الزاماتی برای دریافت مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت.
- تصویب آییننامه استخراج رمز داراییها (مصوبه ۱۵۱۴۵۵/ت ۵۹۳۶۸ هـ مورخ ۱۴۰۱/۸/۲۲)
این آییننامه چارچوب قانونی فعالیت استخراج رمز ارز را مشخص کرده و ضوابط مختلفی ازجمله استقرار، صدور مجوز، تأمین برق، واردات و استاندارد تجهیزات را تعیین کرده است.
- اصلاحات بعدی و ضوابط تکمیلی
در دستورالعملها و بخشنامههای وزارت نیرو، وزارت صمت و گمرک، مقرراتی برای تعرفه برق مراکز استخراج، واردات قانونی تجهیزات، برچسب انرژی، استعلام اداره محیط زیست و سایر الزامات وضع شده است.
- وضعیت کنونی (تا اوایل ۱۴۰۴–۱۴۰۵)
استخراج رمز ارز در ایران به شرط رعایت مقررات رسمی مجاز است. فعالیت بدون مجوز غیرقانونی تلقی میشود و وزارت صنعت و دستگاههای مرتبط میتوانند اقدامات نظارتی و تذکری انجام دهند.
الزامات قانونی استخراج رمز ارز در ایران
برای آنکه استخراج رمز ارز در ایران به صورت قانونی انجام شود، متقاضیان باید مجموعه متعددی از الزامات قانونی را برآورده کنند. در ادامه، مهمترین الزامات و جزئیات آنها تشریح میشود؛
مقررات آییننامه استخراج رمز داراییها
آییننامه مصوب در سال ۱۴۰۱، مبنای حقوقی اصلی فعالیت استخراج رمز ارز در ایران است. در این آییننامه آمده است:
- هرگونه فعالیت در زمینه استخراج، واردات، تولید، فروش و تعمیر تجهیزات مرتبط صرفاً با اخذ مجوز از وزارت صنعت انجام شود.
- مقررات استقرار مزارع استخراج، الزامات محیط زیستی، محدودیت بر فاصله از مراکز شهری، استفاده از برق صنعتی یا اختصاصی و عدم استقرار در واحدهای صنعتی فعال.
- ممنوعیت صدور مجوز برای مزارعی که توان مصرفی تجهیزات کمتر از ۱۰۰ کیلووات باشد (یا در برخی اصلاحات کمتر از ۲۵۰ کیلووات).
- اعتبار جواز تأسیس محدود به شش ماه است و باید گزارش پیشرفت فیزیکی ارائه شود تا تمدید گردد.
- صدور پروانه بهرهبرداری پس از راهاندازی فارم، بازدید، سنجش ظرفیت و تطابق با شرایط مجوز تأسیس.
صدور مجوز (جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری)
متقاضی استخراج باید دو نوع مجوز دریافت کند؛
- جواز تأسیس
مجوزی است که قبل از راهاندازی فارم صادر میشود و متقاضی باید طرح توجیهی، محل استقرار، توان برق، برآورد هزینه و سایر مشخصات را ارائه دهد. - پروانه بهرهبرداری
پس از اجرای طرح (راهاندازی فارم، نصب تجهیزات، اجرای استانداردهای مورد نیاز) صادر میشود؛ بازدید و تأیید تطابق با جواز تأسیس و استانداردها شرط دریافت آن است.
مراحل عملیاتی و مدارک لازم شامل موارد زیر است:
- ثبت نام در سامانه بهینیاب (سازمان صنعت، معدن و تجارت)
- طرح توجیهی فنی، مالی، مکانیابی، برآورد مصرف برق و تجهیزات
- استعلام از شرکت شهرک صنعتی، سازمان محیط زیست، وزارت نیرو و مسئولان محلی
- پرداخت هزینه صدور مجوز و هزینههای مرتبط
- پس از نصب تجهیزات، بازدید و ارزیابی عملکرد و تطبیق با مشخصات ارائه شده
- رعایت استاندارد فنی، برچسب انرژی، داشتن فاکتور رسمی برای تجهیزات ماینر، تطابق واردات با مقررات گمرکی و قانون تجارت
تأمین برق و زیرساختها
یکی از مهمترین الزامات عملیاتی استخراج رمز ارز در ایران، تأمین برق است؛
- برق فارم استخراج باید از شبکه سراسری منشعب شود یا با تولید برق اختصاصی (نیروگاه خصوصی، خورشیدی و…) تأمین گردد.
- تعرفه برق برای مراکز استخراج عمدتاً صنعتی در نظر گرفته میشود و معمولاً هزینه آن بالاتر از برق خانگی است.
- مصرف برق بالا و فشار بر شبکه برق یکی از دغدغههای اصلی دولت است، لذا در برخی بخشنامهها الزام شده ماینرها در ساعات کمباری برق کار کنند یا برق را در زمانهای اوج مصرف محدود نمایند.
سایر الزامات استخراج رمز ارز (محیط زیست، استاندارد، گمرک)
- مکان فارم باید دارای کاربری صنعتی باشد، این استقرار در واحدهای صنعتی فعال معمولاً ممنوع است.
- محدودیت فاصله از شهرها: برای مثال، در مصوبهها قید شده است مزارع باید از مراکز شهری فاصله مشخصی داشته باشند (مثلاً ۱۲۰ کیلومتر از تهران، ۵۰ کیلومتر از اصفهان و …)
- تجهیزات ماینر باید دارای برچسب انرژی و فاکتور رسمی باشند و واردات آنها طبق مقررات گمرکی صورت گیرد.
- مسئولیت زیست محیطی، کنترل صوتی و آلودگی حرارتی، تهویه مناسب، مدیریت گرما و صدا از الزامات فنی مزرعه محسوب میشود.
- گزارشدهی دورهای، نظارت دستگاههای ذیربط و حفظ اسناد فنی و مالی نیز الزامی است.
چالشهای ماینینگ در ایران
علیرغم اینکه استخراج رمز ارز در ایران امکانپذیر است، ماینینگ ارز دیجیتال در ایران با چالشهای متعددی همراه است که میتواند فعالیت را دشوار یا پرریسک کند. در ادامه به بررسی این چالشها میپردازیم؛
تأمین انرژی ماینرها
یکی از بزرگترین چالشها در استخراج رمز ارز در ایران، تأمین برق پایدار و ارزان است. مصرف برق ماینرها بسیار بالا است و فشار زیادی بر شبکه برق وارد میآورد. دولت برای کنترل این فشار، تعرفه برق بالا یا محدودیت زمانی بر فعالیت ماینرها اعمال میکند. در بسیاری از ساعات روز، مصرف برق در کشور به اوج میرسد؛ ماینینگ در ساعات اوج مصرف ممکن است ممنوع شود یا مجازات داشته باشد.
هزینه انرژی تأمین شده، تأثیر مستقیم بر سودآوری استخراج دارد؛ اگر هزینه برق بالا باشد، استخراج ممکن است به صرفه نباشد. برخی مزارع سعی میکنند از برق تجدیدپذیر یا نیروگاه اختصاصی استفاده کنند، اما سرمایهگذاری اولیه چالش فنی دارد. در مناطقی که برق شبکه ضعیف است، افت ولتاژ، نوسانات شبکه و قطعیها میتواند به تجهیزات آسیب برساند.
چالشهای اجرایی، مالی و حقوقی
فرآیند دریافت مجوز زمانبر است؛ طبق گزارشها، صدور مجوز استخراج ارز دیجیتال ممکن است بین ۳ تا ۶ ماه به طول بیانجامد. پیچیدگی اداری، استعلامهای متعدد و هماهنگی بین وزارتخانهها (صنعت، نیرو، محیطزیست، گمرک) ممکن است موجب تأخیر شود.
فشار نظارتی و بازرسیهای دورهای؛ اگر مزارع تخلفی داشته باشند، مجوز میتواند لغو شود. هزینه سرمایه اولیه بالا شامل تجهیزات ماینر، سیستم خنکسازی، زیرساخت برق، فضا و نگهداری همگی هزینهبر هستند.
نوسان قیمت ارز دیجیتال
اگر ارزش رمزارز کاهش یابد، استخراج دیگر مقرون به صرفه نیست. مخاطره حقوقی و ریسک ضبط تجهیزات در صورت فعالیت غیرمجاز یا تخلف قانونی هم وجود دارد. واردات غیرقانونی یا قاچاق تجهیزات ماینر میتواند به توقیف دستگاه و پیگرد قضایی منجر شود.
چالشهای زیست محیطی و گرمای تولیدی تجهیزات: مدیریت گرما، صدا، تهویه و مصرف آب برای خنککاری از دشواریهای عملی است.
مجازاتها و ضمانت اجراهای استخراج غیرمجاز در ایران
اگر استخراج رمز ارز در ایران بدون مجوز قانونی انجام شود، مجازاتها و ضمانت اجرایی در انتظار متخلفان است. این بخش به تشریح این مجازات میپردازد؛
- قطع برق و انشعاب برق دستگاه ماینر و فارم توسط وزارت نیرو یا شرکت برق محلی.
- توقیف دستگاههای ماینر و اموال مرتبط توسط نیروی انتظامی یا مراجع قضایی.
- جرایم مالی یا جریمههای اداری، کسانی که فعالیت بدون مجوز انجام دهند، ممکن است مشمول پرداخت جریمه شوند.
- اقدامات کیفری، در صورت تشخیص ورود تجهیزات به صورت قاچاق یا ایجاد خسارات به شبکه برق، پرونده کیفری ممکن است تشکیل شود.
- باطل شدن مجوز یا لغو پروانه بهرهبرداری برای مزارع مجاز در صورت عدم رعایت الزامات یا انجام تخلفات دورهای.
- الزام فروش رمزارز استخراج شده از سوی ماینرهای دارای مجوز به سازوکار تعیین شده توسط بانک مرکزی (در برخی مقررات).
- مسئولیت حقوقی و مالی برای خسارات زیست محیطی، سر و صدا یا تأثیرات مخرب بر زیرساختهای محلی.
نکات مهم استخراج رمز ارز در ایران
در فعالیت استخراج رمز ارز در ایران، توجه به نکات زیر میتواند ریسک را کاهش دهد و راه را برای فعالیت قانونی هموار کند؛
- استاندارد بودن تجهیزات
حتماً از ماینرهایی با فاکتور رسمی، برچسب انرژی و تطابق با استانداردهای وارداتی استفاده شود.
- پایش دقیق مصرف برق و هزینهها
محاسبه دقیق مصرف برق، هزینه خنکسازی، نگهداری و بازگشت سرمایه قبل از سرمایهگذاری ضروری است.
- زمانبندی فعالیت در ساعات کمباری
اگر امکانش هست در ساعات اوج مصرف نباید ماینینگ انجام شود تا فشار شبکه کاهش یابد و ریسک قطع برق کاهش یابد.
- ثبت کامل مدارک و گزارشدهی
نگهداری دقیق اسناد، گزارش پیشرفت، بازدید و تطابق با مجوز تأسیس و پروانه بهرهبرداری الزامی است.
- انتخاب مکان مناسب
مزرعه باید در منطقه صنعتی یا شهرک صنعتی باشد، دور از مراکز شهری و دارای زیرساخت برق قابل اتکا.
- مشاوره تخصصی حقوقی و فنی
همکاری با متخصصان حقوقی، برق، محیط زیست و… میتواند در رعایت مقررات کمک کند.
- آمادگی برای نظارت و بازرسی
مزارع باید آمادگی بازدیدهای دورهای و ارائه مدارک مرتبط را داشته باشند.
- توجه به نوسان بازار رمز ارز
ارزش رمزارزها نوسان زیادی دارد، لذا محاسبه سناریوهای مختلف سود / زیان مهم است.
- رعایت الزامات زیست محیطی
کنترل گرما، صدا، تهویه، آلودگی حرارتی و مراقبت از تأثیرات محیطی باید مورد توجه باشد.
- ورود قانونی تجهیزات
واردات دستگاه ماینر باید با رعایت مقررات گمرکی و مجوزهای وارداتی انجام شود تا از مشکلات آتی جلوگیری شود.
در پایان
استخراج رمز ارز در ایران اکنون در چارچوب قانونی امکانپذیر است و یک فعالیت ممنوعه مطلق نیست. با این حال، هر گونه تلاش برای استخراج رمز ارز در ایران بدون رعایت ضوابط و الزامات قانونی ممکن است منجر به قطع برق، توقیف دستگاهها، جریمه یا مجازات شود.
کسانی که قصد ورود به این حوزه را دارند باید از مرحله برنامهریزی، تهیه طرح توجیهی، دریافت جواز تأسیس تا پروانه بهرهبرداری و رعایت الزامات فنی، حقوقی و زیست محیطی را به دقت طی نمایند. چالش اصلی در این مسیر تأمین انرژی پایدار و مقرون به صرفه است. در نهایت، موفقیت در این کار منوط به دانش فنی، مدیریت هزینه و تطابق با مقررات است.
سؤالات متداول
آیا استخراج (ماینینگ) رمز ارز در ایران قانونی است؟
بله، استخراج رمز ارز در ایران قانونی است به شرطی که متقاضیان مجوزهای لازم را از وزارت صنعت، معدن و تجارت اخذ کرده باشند. فعالیت استخراج بدون مجوز قانونی غیرمجاز تلقی میشود و میتواند مجازات به همراه داشته باشد.
برای استخراج رمز ارز در ایران باید از چه نهادی مجوز بگیریم؟
مجوز اصلی استخراج رمز ارز در ایران از وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) صادر میشود. متقاضیان ابتدا باید جواز تأسیس استخراج دریافت کنند (معمولاً از طریق سامانه بهینیاب)، سپس در فاز عملیاتی میتوانند پروانه بهرهبرداری اخذ کنند.
آیا استفاده از برق خانگی برای ماینینگ مجاز است؟
استفاده از برق خانگی برای ماینینگ عموماً مجاز نیست، مخصوصاً اگر مصرف برق دستگاه بالاست. اکثر مقررات میگویند مزارع استخراج باید برق صنعتی یا اختصاصی داشته باشند. استفاده از برق خانگی بدون مجوز ممکن است منجر به قطع برق یا توقیف دستگاه شود.
