طلا همواره یکی از باارزشترین فلزات جهان بوده و علاوه بر نقش مهمی که در سرمایهگذاری دارد، یکی از پرکاربردترین فلزات در ساخت زیورآلات نیز محسوب میشود. با این حال، بسیاری از افراد پس از مدتی متوجه کدر شدن یا تغییر رنگ زیورآلات خود میشوند و این سؤال برایشان پیش میآید که چه چیزی باعث از بین رفتن رنگ طلا میشود و آیا این اتفاق نشانه کاهش کیفیت یا اصالت طلا است؟
یکی از خواص طلا این است که به دلیل پایداری شیمیایی بالا تغییر رنگ نمیدهد، اما بیشتر طلاهای موجود در بازار بهصورت آلیاژ تولید میشوند و وجود فلزات دیگر در ترکیب آنها میتواند در شرایط مختلف باعث کدر شدن یا تغییر رنگ سطح طلا شود. در ادامه مقاله از نرخ نیوز، راهکارهای رهایی از این مشکل را بررسی میکنیم.
فهرست مطالب
آیا سیاه شدن طلا به معنای تقلبی بودن آن است؟
خیر، در بیشتر موارد سیاه شدن طلا به معنای تقلبی بودن آن نیست. تغییر رنگ یا ایجاد لکههای تیره روی زیورآلات معمولا به دلیل واکنش فلزات آلیاژی موجود در طلا با عوامل محیطی رخ میدهد و ارتباط مستقیمی با اصل یا تقلبی بودن آن ندارد. برای تشخیص اصالت طلا باید مجموعهای از عوامل مانند عیار، مهر استاندارد و آزمایشهای تخصصی را بررسی کرد، نه صرفا تغییر رنگ ظاهری. اما دلایل سیاه شدن طلا چیست؟
طلای خالص بهتنهایی در زیورآلات استفاده نمیشود
طلای ۲۴ عیار بسیار نرم و خالص است و برای ساخت جواهرات استحکام کافی ندارد. به همین دلیل در ساخت بیشتر زیورآلات از طلای ۱۸ یا ۱۴ عیار استفاده میشود که در ترکیب آنها فلزاتی مانند مس، نقره، روی یا نیکل وجود دارد. این فلزات ممکن است در شرایط مختلف دچار واکنش شوند و باعث تیرگی سطح طلا شوند.
واکنش فلزات آلیاژی با عرق بدن و مواد شیمیایی
چه چیزی طلا را خراب می کند؟ عرق بدن، لوازم آرایشی، عطر، کرم، مواد شوینده و کلر موجود در آب استخر میتوانند با فلزات موجود در آلیاژ طلا واکنش دهند. در نتیجه، لایهای تیره یا کدر روی سطح زیورآلات ایجاد میشود که معمولا با تمیزکاری اصولی برطرف خواهد شد.
شرایط نگهداری نیز در تغییر رنگ مؤثر است
نگهداری طلا در محیطهای مرطوب، تماس طولانی با هوا، قرار گرفتن در کنار مواد شیمیایی یا استفاده مداوم بدون تمیز کردن، احتمال ایجاد تیرگی را افزایش میدهد. این موضوع به نحوه نگهداری مربوط است و نه اصالت طلا.
چه زمانی باید به تقلبی بودن طلا شک کرد؟
اگر سیاه شدن طلا با نشانههای زیر همراه باشد، بهتر است قطعه توسط یک کارشناس یا طلافروش معتبر بررسی شود.
پوستهپوسته شدن یا از بین رفتن لایه طلایی
اگر پس از مدت کوتاهی رنگ طلایی از بین برود و فلز دیگری مانند مس یا آلیاژ برنج از زیر آن نمایان شود، احتمال دارد قطعه فقط روکش طلا داشته باشد و از طلای خالص یا آلیاژ استاندارد ساخته نشده باشد.
تغییر رنگ شدید و غیرعادی در مدت کوتاه
اگر زیورآلات خیلی سریع به رنگ سبز، خاکستری یا سیاه درآیند و این تغییر با تمیزکاری برطرف نشود، لازم است اصالت و عیار آن بررسی شود.
نداشتن عیار یا مهر استاندارد
بیشتر زیورآلات طلای استاندارد دارای کد عیار مانند 750 (طلای ۱۸ عیار) یا سایر علائم شناسایی هستند. نبود این نشانهها لزوما به معنای تقلبی بودن نیست، اما میتواند دلیلی برای بررسی بیشتر باشد. این مورد باید بیش از هر چیز در طلای آب شده مورد توجه قرار بگیرد پس پیش از خرید به مهر، عیار و قیمت طلای آب شده توجه ویژهای داشته باشید.
علت از بین رفتن رنگ طلای آبکاری شده چیست؟
در پاسخ به سوال علت از بین رفتن رنگ طلای آبکاری شده چیست، باید بگوییم طلای آبکاریشده برخلاف طلای یکپارچه، تنها دارای لایهای نازک از طلا روی یک فلز پایه است. به همین دلیل، دوام رنگ و درخشندگی آن به عوامل مختلفی مانند کیفیت آبکاری، ضخامت لایه طلا، نحوه استفاده و شرایط نگهداری بستگی دارد.
ضخامت لایه آبکاری
یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر ماندگاری رنگ، ضخامت لایه طلایی است که روی فلز پایه قرار میگیرد. هرچه این لایه ضخیمتر باشد، مقاومت آن در برابر اصطکاک، خراش و تماس با عوامل محیطی بیشتر خواهد بود. در مقابل، آبکاریهای بسیار نازک زودتر فرسوده میشوند و رنگ فلز زیرین به مرور نمایان خواهد شد.
کیفیت فرآیند آبکاری
کیفیت اجرای آبکاری نقش مستقیمی در دوام رنگ دارد. اگر در فرآیند آبکاری از تجهیزات استاندارد، مواد اولیه مرغوب و روشهای اصولی استفاده نشود، چسبندگی لایه طلا کاهش پیدا میکند و احتمال پوستهپوسته شدن یا از بین رفتن رنگ در مدت کوتاه افزایش مییابد.
استفاده مداوم و سایش روزانه
استفاده روزانه از زیورآلات آبکاریشده باعث میشود لایه طلا بهتدریج در اثر تماس با پوست، لباس، میز، دستگیرهها و سایر سطوح ساییده شود. این فرسایش کاملا طبیعی است و هرچه میزان استفاده بیشتر باشد، سرعت از بین رفتن رنگ نیز افزایش پیدا میکند.
تماس با عرق بدن
عرق بدن حاوی نمکها و ترکیبات شیمیایی مختلفی است که میتوانند به مرور زمان روی لایه آبکاری تأثیر بگذارند. افرادی که تعریق بیشتری دارند یا عرق بدن آنها اسیدیتر است، معمولا سریعتر با کدر شدن یا کاهش درخشندگی طلای آبکاریشده مواجه میشوند.
برخورد با مواد شیمیایی
عطر، اسپری، کرمهای آرایشی، شویندههای خانگی، سفیدکنندهها و حتی کلر موجود در آب استخر از جمله موادی هستند که میتوانند به لایه آبکاری آسیب برسانند. تماس مکرر با این مواد باعث نازک شدن پوشش طلا و کاهش درخشش آن میشود بنابراین بهتر است پیش از استفاده از این محصولات، زیورآلات خود را خارج کنید.
شرایط محیطی و نحوه نگهداری
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض رطوبت، آلودگی هوا، گردوغبار یا نور مستقیم خورشید میتواند روند فرسودگی لایه آبکاری را تسریع کند. نگهداری زیورآلات در جعبه مناسب، دور از رطوبت و تماس با سایر فلزات، به حفظ رنگ و درخشندگی آنها کمک میکند.
جنس فلز پایه
فلزی که آبکاری روی آن انجام میشود نیز در دوام رنگ مؤثر است. فلزاتی مانند مس، برنج یا نیکل در صورت نمایان شدن یا واکنش با محیط ممکن است باعث ایجاد تغییر رنگ در سطح زیور شوند.
چطوری جلوی از بین رفتن رنگ طلای آبکاری شده را بگیریم؟
اگرچه از بین رفتن رنگ طلای آبکاریشده به مرور زمان تا حدی طبیعی است، اما با رعایت چند نکته ساده میتوان سرعت این فرآیند را به میزان قابل توجهی کاهش داد. مراقبت صحیح از زیورآلات آبکاریشده باعث میشود لایه طلا مدت بیشتری سالم بماند و درخشش اولیه خود را حفظ کند.
از تماس با مواد شیمیایی جلوگیری کنید
مواد شیمیایی مانند عطر، اسپری، کرمهای آرایشی، شویندههای خانگی، سفیدکنندهها و کلر موجود در استخر میتوانند بهتدریج لایه آبکاری را فرسوده کنند. بهتر است قبل از استفاده از این مواد یا شنا در استخر، زیورآلات خود را خارج کنید تا پوشش طلایی آنها آسیب نبیند.
زیورآلات را بهصورت اصولی تمیز کنید
برای تمیز کردن طلای آبکاریشده، از آب ولرم، مقدار کمی صابون ملایم و یک پارچه یا برس بسیار نرم استفاده کنید. پس از شستوشو نیز زیورآلات را کاملا خشک کنید. استفاده از پاککنندههای قوی، سیم ظرفشویی یا مواد ساینده میتواند باعث نازک شدن لایه آبکاری و کاهش درخشندگی آن شود.
هنگام انجام فعالیتهای سنگین، طلا را کنار بگذارید
ورزش، باغبانی، نظافت منزل، جابهجایی وسایل سنگین و فعالیتهایی که باعث اصطکاک زیاد میشوند، احتمال خراشیدگی و ساییدگی لایه آبکاری را افزایش میدهند. خارج کردن زیورآلات در این شرایط، یکی از سادهترین راههای افزایش عمر آبکاری است.
زیورآلات را بهدرستی نگهداری کنید
بهتر است طلای آبکاریشده را داخل جعبه جواهرات، کیسه پارچهای نرم یا محفظهای جداگانه نگهداری کنید. این کار از برخورد آن با سایر زیورآلات، ایجاد خطوخش، نفوذ رطوبت و تجمع گردوغبار جلوگیری کرده و به حفظ رنگ و درخشش آن کمک میکند.
از تماس طولانی با رطوبت و عرق جلوگیری کنید
اگر پس از ورزش یا در روزهای گرم از زیورآلات آبکاریشده استفاده کردهاید، بهتر است آنها را با یک پارچه نرم و خشک تمیز کنید. باقی ماندن عرق، رطوبت یا آلودگی روی سطح طلا میتواند به مرور زمان باعث کاهش کیفیت لایه آبکاری شود.
در صورت نیاز، آبکاری را تمدید کنید
حتی با رعایت تمام نکات مراقبتی، لایه آبکاری پس از چند سال استفاده ممکن است نازک شود. در این شرایط، مراجعه به یک طلاساز یا جواهرساز معتبر برای انجام آبکاری مجدد بهترین راهکار است. با آبکاری دوباره، رنگ، درخشندگی و ظاهر اولیه زیورآلات تا حد زیادی بازمیگردد.
راهکارهای خانگی برای بازگرداندن درخشش به طلاهای کدر شده
اگر زیورآلات طلای شما به مرور زمان درخشندگی روزهای اول را از دست دادهاند، لزوما نیازی به مراجعه به طلافروشی یا استفاده از خدمات تخصصی نیست. در بسیاری از موارد با چند روش ساده خانگی میتوان تا حد زیادی درخشش آن را بازگرداند. از آنجایی که نمیدانیم چگونه طلا را از سنگ جدا کنیم، برای جلوگیری از آسیب به سنگهای قیمتی و مرواریدهای ارزشمند و برای بازگرداندن درخشش طلا، بهتر است به کارشناسان این حوزه مراجعه کنیم.
1. شستوشو با آب گرم و مایع ظرفشویی
یکی از مطمئنترین روشها برای تمیز کردن طلا، استفاده از آب ولرم و چند قطره مایع ظرفشویی ملایم است. زیورآلات را حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه داخل محلول قرار دهید و سپس با یک مسواک نرم، آلودگیهای روی سطح و شیارها را به آرامی پاک کنید. در پایان، طلا را با آب تمیز بشویید و با یک دستمال بدون پرز خشک کنید.
2. تمیز کردن با محلول آب و صابون
اگر طلا فقط کمی کدر شده باشد، محلول آب گرم و صابون ملایم نیز انتخاب مناسبی است. این روش برای استفاده دورهای کاملا ایمن است و بدون آسیب رساندن به سطح طلا، چربی و آلودگیهای روزمره را از بین میبرد.
3. استفاده محدود از آمونیاک
برای لکههای مقاوم میتوان از محلول بسیار رقیق آمونیاک استفاده کرد. کافی است مقدار کمی آمونیاک را با آب مخلوط کرده و طلا را فقط چند دقیقه داخل آن قرار دهید. سپس زیورآلات را کاملا آبکشی و خشک کنید. به دلیل قدرت بالای این ماده، استفاده مکرر از آمونیاک برای زیورآلات دارای مروارید، فیروزه، اوپال و سنگهای حساس توصیه نمیشود.
4. استفاده از جوش شیرین با احتیاط
جوش شیرین میتواند برخی آلودگیهای سطحی را از بین ببرد، اما به دلیل خاصیت سایندگی، باید با احتیاط استفاده شود. مقدار کمی جوش شیرین را با آب مخلوط کنید تا خمیری رقیق به دست آید، سپس بدون اعمال فشار زیاد، سطح طلا را تمیز کرده و بلافاصله آبکشی کنید. استفاده مکرر از جوش شیرین توسط بسیاری از جواهرسازان توصیه نمیشود؛ زیرا خاصیت سایندگی آن ممکن است در بلندمدت باعث ایجاد خراشهای ریز روی سطح طلا شود.
5. استفاده از خمیر دندان، روشی که همیشه توصیه نمیشود
اگرچه بسیاری از افراد از خمیر دندان برای براق کردن طلا استفاده میکنند، اما بیشتر خمیر دندانها حاوی ذرات ساینده هستند و در بلندمدت ممکن است باعث ایجاد خراشهای ریز روی سطح طلا شوند. اگر قصد استفاده از این روش را دارید، تنها از خمیر دندانهای غیرساینده و مقدار بسیار کم استفاده کنید.
6. پاک کردن آلودگیها با پارچه مخصوص طلا
گاهی اوقات کدر شدن طلا فقط به دلیل باقی ماندن چربی و اثر انگشت روی سطح آن است. در این شرایط، استفاده از یک دستمال میکروفایبر یا پارچه مخصوص پولیش طلا، بدون نیاز به مواد شیمیایی، میتواند درخشندگی اولیه زیورآلات را تا حد زیادی بازگرداند.
7. استفاده از آبلیمو با احتیاط
اسید طبیعی موجود در آبلیمو میتواند برخی لکههای سطحی را از بین ببرد، اما تماس طولانیمدت آن با طلا، بهویژه طلای آبکاریشده، توصیه نمیشود. اگر از این روش استفاده میکنید، محلول آب و آبلیمو را رقیق کرده و پس از مدت کوتاهی، زیورآلات را کاملا بشویید و خشک کنید.
8. روش فویل آلومینیوم برای برخی زیورآلات
قرار دادن یک ورق فویل آلومینیومی در کف ظرف، افزودن آب داغ و مقدار کمی نمک، یکی از روشهایی است که برای رفع تیرگی برخی زیورآلات به کار میرود. پس از چند دقیقه، زیورآلات را خارج کرده، با آب بشویید و کاملا خشک کنید. البته این روش برای همه انواع طلا، بهویژه زیورآلات دارای سنگهای قیمتی یا آبکاریشده، مناسب نیست و بهتر است با احتیاط انجام شود.
در پایان
تغییر رنگ یا کدر شدن طلا همیشه نشانه تقلبی بودن آن نیست و در بسیاری از موارد به عواملی مانند عیار طلا، کیفیت آبکاری، تماس با مواد شیمیایی، تعریق بدن و نحوه نگهداری بستگی دارد. با رعایت نکات مراقبتی و تمیز کردن اصولی، میتوان درخشندگی زیورآلات را برای مدت طولانی حفظ کرد.
اگر به دنبال مطالب آموزشی و بهروز درباره طلا، سرمایهگذاری و بازارهای مالی هستید، میتوانید سایر مقالات نرخ نیوز را نیز مطالعه کنید.
سوالات متداول
آیا طلای خالص ۲۴ عیار هم سیاه میشود؟
خیر. طلای ۲۴ عیار به دلیل خلوص بالا در شرایط عادی تغییر رنگ نمیدهد. سیاه شدن معمولا به فلزات موجود در آلیاژ طلا مربوط است.
از کجا بفهمیم تغییر رنگ به دلیل از بین رفتن آبکاری است؟
اگر رنگ فلز پایه در بخشهای ساییدهشده نمایان شود، احتمالا لایه آبکاری از بین رفته است. اما اگر فقط سطح طلا کدر شده باشد، معمولا با تمیز کردن یا پولیش برطرف میشود.
آیا روشهای خانگی برای تمیز کردن طلا ایمن هستند؟
بله، در صورت استفاده از روشهای ملایم مانند آب ولرم، صابون یا مایع ظرفشویی. از مواد ساینده یا اسیدهای قوی، بهویژه برای طلاهای آبکاریشده یا دارای سنگهای قیمتی، استفاده نکنید.
