هنگامیکه در مورد طلای زیر آب صحبت میکنیم، ناخودآگاه ذهن ما به سمت دزدان دریایی و کشتیهای غرق شده مملو از طلا و سکه میرود اما موضوع پیچیدهتر از این حرفهاست. دقیقا طلای زیر آب چیست؟ منظور طلاهای پراکنده در اقیانوس است؟ اصلا چقدر طلا زیر اب است؟ در ادامه این مطلب از نرخ نیوز بیشتر در مورد آن بررسی میکنیم.
فهرست مطالب
تعریف طلای زیر آب؛ از ذرات محلول تا سنگهای بستر دریا
شاید برای شما جالب باشد که طلای زیر آب تعریفی فراتر و گستردهتر از شمشهای غرق شده در آب دارد. بهطور کلی از لحاظ زمین شناسی طلاهای موجود در زیر آب به دو دسته کلی تقسیم میشوند.
طلای محلول در آب دریا
اقیانوسها دنیای پهناور و عجیبی دارند. جالبترین قسمت اینجاست که ما هر عنصری که در جدول مندلیف داریم، در اقیانوس موجود است، طلا هم از این قاعده مستثنی نیست. البته طلای موجود در زیر آب بهصورت یون طلا است. این ذرات بسیار ریز (در ابعاد نانو) و بهصورت معلق در آب وجود دارند.
هنگامیکه میگوییم ابعاد ذرات بسیار ریز است، یعنی نه تنها با چشم غیرمسلح قابل رویت نیست، بلکه با میکروسکوپهای معمولی هم نمیتوان آنها را دید. برای دیدن این ذرات باید از میکروسکوپهای پیشرفته کمک گرفت.
به این نکته هم باید اشاره کنیم که غلظت طلای محلول در آب بسیار کم است. بهعنوانمثال در هر لیتر آب اقیانوس فقط چند قسمت در تریلیون (ppt) طلا وجود دارد، یعنی غلظت طلا در اقیانوس کمتر از چیزی ست که تصور میکنید.
ذخایر طلا در بستر دریا
این دسته دیگر محلول در آب نیستند، بلکه بهصورت جامد وجود دارند. این شکل از طلای زیر آب جذابتر و البته در حجم بیشتری وجود دارد که خودش شامل دو دسته میشود؛
- ذخایر پلاسر
این دسته بر اثر فرسایش سنگهای خشکی توسط رودخانهها ایجاد شده و در دهانه رودها و سواحل کم عمق تهنشین شدهاند. - سولفیدهای تودهای بستر دریا
این ذخایر در کف اقیانوسها و در اطراف چشمههای آبگرم شکل میگیرند. این چشمهها مواد مذاب را از اعماق زمین به کف اقیانوس میکشند، اختلاف دمای بین اعماق زمین و آب اقیانوس باعث رسوب سنگهای گرانبهایی مثل طلا و نقره میشود.
به این موضوع توجه داشته باشید که در حالت دوم فلزات گرانبها معمولا در سنگها وجود دارند. یعنی برای بهدست آوردن طلا باید در ابتدا بدانیم که چگونه طلا را از سنگ جدا کنیم و سپس از آن طلا میتوان استفاده کرد.
چقدر طلا زیر آب است؟
بعد از مطالب بالا احتمالا این سوال برای شما هم پیش میآید که اصلا چقدر طلا زیر آب است؟ قبل از هر چیزی اجازه دهید به یک موضوع مهم اشاره کنیم. تابهامروز در روی خشکی فقط 200 هزار تن طلا استخراج شده است. حالا با این عدد بهتر میتوان مقدار طلای زیر آب را تصور کرد.
طبق دادهها و اطلاعاتی که از سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالت متحده (NOAA) بهدست آمده، میزان طلای محلول در آب به طور تقریبی حدود 20 میلیون تن است. احتمالا به یاد دارید که گفتیم این طلای محلول درصد کمی از طلاهای زیر آب را به خود اختصاص داده است.
حالا باتوجه به این اطلاعات و عدد ارائه شده، تصور کنید که چه حجمی از طلا در زیر آب است و استخراج آن چه تاثیری برروی قیمت طلای آبشده دارد. احتمالا الان فکر میکنید که چرا این حجم از طلا استخراج نمیشود؟ در ادامه چالشهای این کار را شرح میدهیم اما فقط این موضوع را بدانید که حجم طلای مورد در یک لیتر آب، 13 میلیاردم است.
همانطور که در مطالب بالا هم گفتیم سنگهایی در کف اقیانوس وجود دارد که حاوی طلاست. حجم این طلاها بهطور دقیق مشخص نیست اما کارشناسان معتقدند که میلیونها تن طلای جامد در کف اقیانوس وجود دارد. بهدلیل فشار زیاد آب در کف اقیانوس متاسفانه اطلاعات دقیقی از این حجم در دسترس نیست.
چرا اقیانوسها طلا دارند؟
یکی دیگر از سوالاتی که ذهن را درگیر میکند، احتمالا این است که اصلا چرا باید در اقیانوس طلا وجود داشته باشد؟ باید بگوییم که وجود طلا در آب اقیانوسها نتیجه فرآیندهای زمینشناسی، شیمیایی و حتی کیهانی است. سه عامل اصلی برای وجود طلا در زیر آب وجود دارد که در ادامه این موارد را توضیح خواهیم داد.
فرسایش خشکی و جریان رودخانه
همانطور که مطالب بالا به این مورد اشاره کردیم، فرسایش خشکی میتواند باعث تغییر محل طلا از خشکی به آب باشد. انجام این کار به سالها زمان نیاز دارد. در طول این سالها، بارش باران باعث میشود که طلای موجود در سنگها، کوهها و… دچار فرسایش شوند.
ازآنجاییکه باران بهسمت رودخانهها در حرکت است، این ذرات طلا هم حرکت کرده و در مسیر رودخانه حرکت کرده و در نهایت در اعماق اقیانوس تهنشین میشوند. البته درصدی از این طلا هم محلول در آب هستند که غلظت آن بسیار پایین است.
فعالیت آتشفشانها و چشمههای آبگرم
این نکته مهم را در نظر بگیرید که پوسته زمین در زیر اقیانوسها نسبت به سطح زمین، نازکتر است. همین موضوع باعث میشود که در مرز صفحات تکتونیکی (صفحات زمین که از هم دور یا نزدیک میشوند) شاهد بیرون آمدن مواد مذاب از اعماق زمین باشیم.
آب اقیانوس از مرز بین این صفحات به اعماق زمین نفوذ کرده و به علت دمای بسیار بالای مواد مذاب اعماق زمین، دمای آن هم افزایش پیدا میکند. همانطور که در مطالب بالا هم گفتیم چشمههای آبگرم کف اقیانوس باعث بالا کشیدن این مواد مذاب میشوند.
بهدلیل اختلاف دمای بسیار زیاد کف اقیانوس و مواد مذاب شاهد رسوب فلزات گرانبها هستیم. البته در بعضی از موارد این رسوبات خالص نیستند و دارای آلیاژهای مختلفی هستند. اینکه اصلا آلیاژ طلا چیست هم موضوعی است که اهمیت بسیار زیادی دارد و در مطالب قبلی به آن اشاره کردهایم.
برخورد شهاب سنگها
همانطور که در ابتدا گفتیم طلای زیر آب میتواند علت کیهانی هم داشته باشد. برخورد شهاب سنگها در گذشتههای بسیار دور سبب وجود طلا زیر آب شده است. بسیاری از دانشمندان اعتقاد دارند که فلزات گرانبهای زمین، نتیجه بارش شهابی و شهاب سنگها در هزاران سال پیش هستند.
از آنجایی که در گذشتههای دور حجم بسیار زیادی از کره زمین را اقیانوس تشکیل میداد، بههمیندلیل هم سهم بیشتری از فلزات گرانبها مانند طلا دارد. البته این نظریهای ست که جای تامل بیشتر دارد و نمیتوان آن را رد کرد، زیرا منطقی و علمی است.
تاریخچه تلاش برای شکار گنج اقیانوس
همانطور که گفتیم حجم بسیار زیادی طلا در زیر آب وجود دارد و انسانها هم همیشه بهدنبال راهی برای داشتن ثروت بیشتر هستند. در طول تاریخ بارها برای بهدست آوردن طلاهای زیر آب تلاش شده است، در ادامه اطلاعات این پروژهها را در یک جدول گردآوردی کردهایم.
|
دوره زمانی |
نام شخص / پروژه | نوع تلاش | نتیجه |
| دهه ۱۸۹۰ | پریسکات جرنگان (Prescott Jernegan) | دستگاه دروغین «انباشتگر طلا» (Gold Accumulator) |
یکی از بزرگترین کلاهبرداریهای تاریخ با ادعای استخراج طلا از آب دریا از طریق الکتریسیته. او پس از جذب سرمایههای کلان به اروپا فرار کرد. |
|
دهه ۱۹۲۰ |
فریتس هابر (Fritz Haber) | پروژه ملی آلمان برای پرداخت غرامت جنگ جهانی اول | هابر (برنده جایزه نوبل شیمی) تلاش کرد با تصفیه آب دریا، غرامت جنگی آلمان را بپردازد. پس از سالها تحقیق مشخص شد غلظت طلا بسیار کمتر از تصورات قبلی است و پروژه متوقف شد. |
| دهه ۱۹۷۰ تا کنون | فناوریهای غشایی و نانوتکنولوژی | تلاشهای دانشگاهی و صنعتی مدرن |
توسعه جاذبهای پلیمری و نانومواد برای به دام انداختن یونهای طلا. اگرچه از نظر علمی موفقیتآمیز بوده، اما هنوز تجاریسازی نشده است. |
توجه داشته باشید که اگر هر یک از این پروژهها موفقیتآمیز بود، حجم طلای موجود در بازار به صورت چشمگیری تغییر میکرد. همین موضوع تاثیر بسیار زیادی بر روی قیمت اونس طلا هم داشت.
در بین پروژههایی که در بالا توضیح دادیم، پروژه فریتس هابر غمانگیزترین پروژه بود. هابر با کمک روش سنتز آمونیاک که ابداعی خودش بود، تلاش میکرد که طلای محلول در آب اقیانوس را جدا کند. او سالها زمان و هزینه صرف کرد که از تمام جهان نمونههای آب اقیانوس را جمعآوری و آزمایشهای خود را تکمیل کند.
در نهایت هابر اعلام کرد که میزان طلای موجود در آب اقیانوس کمتر از چیزی است که برآورد کرده بود. او عقیده داشت که هزینه سوخت کشتی، مواد مصرفی و دیگر هزینههای جانبی بسیار بیشتر از طلای استخراج شده خواهد بود. این موضوع در آن زمان بر قیمت طلای 18 عیار تاثیر داشت.
چالشهای استخراج طلا از آب دریا
در ظاهر استخراج طلا از آب دریا کاری ست که ما را به حجم بسیار زیادی از طلا میرساند اما چرا این استخراج انجام نمیشود؟ اینکه هنوز با توجه به پیشرفتهای متعدد نمیتوانیم طلای زیر آب را استخراج کنیم، دلایل مختلفی دارد. در ادامه این موارد را شرح میدهیم.
چالشهای اقتصادی استخراج طلا از زیر آب
باتوجه به مطالب گفته شده در بالا اولین چالشی که احتمالا شما هم به آن فکر کردهاید، هزینههای انجام این کار است. همانطور که گفتیم غلظت طلای محلول در آب بسیار کم است، ازاینرو باید حجم بسیار زیادی آب اقیانوس داشته باشیم تا به مقدار کمی طلا برسیم.
برای داشتن طلا هزینه پمپاژ آب اقیانوس، مواد شیمیایی جاذب، انرژی مصرف شده و… باید لحاظ شود. طبق بررسی انجام شده، در حال حاضر اگر بخواهیم 1 دلار طلا داشته باشیم، باید چیزی حدود 1000 دلار برای استخراج آن هزینه کنیم.
این مبلغ در حال حاضر اصلا بهصرفه نیست. توجه داشته باشید که هنوز باتوجه به مقدار طلای موجود در بازار با کارهای دیگری مانند پیش بینی قیمت طلا در هفته آینده میتوان به درآمد رسید و فعلا نیازی به هزینه چند برابری برای استخراج طلا نیست.
چالشهای تکنولوژی برای استخراج طلا از عمق دریا
درکنار چالشهای اقتصادی نمیتوان از چالشهای مرتبط با تکنولوژی هم غافل شد. ذخایر موجود در کف اقیانوس معمولا در عمق بین 1000 متری تا 4000 متری زیر آب قرار دارند. این عمق جایی است که؛
- فشار آب بسیار زیاد است، چیزی حدود 400 برابر فشار اتمسفر روی سطح زمین، این فشار میتواند زیردریاییها را مچاله کند.
- تاریکی مطلق بدون هیچ نوری وجود دارد.
- دمای آب بسیار پایین و نزدیک به یخبندان است.
- انتقال تجهیزات حفاری به این عمق از اقیانوس تقریبا غیر ممکن خواهد بود.
پس باتوجه به پشرفتهای تکنولوژی هنوز هم برای استخراج طلای زیر آب ما ناتوان هستیم.
چالشهای زیست محیطی استخراج طلای اقیانوس
علاوه بر موارد گفته شده در بالا نباید از چالشهای زیست محیطی هم غافل شد. طبیعتا در اعماق اقیانوسها موجوداتی زندگی میکنند که زیستگاه آنها عمق آب است. با دستکاری و ایجاد معدن در اقیانوس ما زیستگاه این موجودات را از بین میبریم.
حفاری در عمق دریا مشکلات بسیاری مانند ایجاد گل و لای معلق، از بین بردن چشمههای آبگرم و… را به دنبال خواهد داشت. البته این حقیقت را نباید نادیده گرفت که انسان همیشه خودش را در اولویت قرار میدهد، اگر چالشهای اقتصادی و تکنولوژی وجود نداشت، احتمالا این موضوع برای انسان طمعکار اهمیت چندانی نداشت.
در پایان
طلای زیر آب اقیانوسها، مانند یک سراب فریبنده اما واقعی در برابر چشمان بشریت قرار دارد. ۲۰ میلیون تن طلای محلول در آب و میلیاردها تن ذخایر فلزی در بستر دریا، گنجینهای بینظیر را شکل دادهاند. با این حال، قوانین طبیعت و اقتصاد تا به امروز مانع از غارت این طلاها شدهاند.
شاید روزی با پیشرفت شگفتانگیز نانوتکنولوژی، دستیابی به انرژیهای تجدیدپذیر کاملاً رایگان یا ابداع روشهای زیستی (مانند استفاده از باکتریهای خاص برای جذب طلا)، استخراج طلای اقیانوس توجیه اقتصادی پیدا کند. تا آن روز، این گنجینه عظیم اقیانوسی در اعماق تاریک آبها به عنوان پشتوانهای دستنخورده برای سیاره ما باقی خواهد ماند.
سوالات متداول
آیا در حال حاضر شرکتی وجود دارد که از آب دریا طلا استخراج کند؟
خیر. در حال حاضر هیچ فعالیت تجاری موفقی برای استخراج طلا از آب دریا در سراسر جهان وجود ندارد، چرا که هزینههای انرژی و فرآوری شیمیایی بسیار بیشتر از ارزش طلای حاصل از آن است.
غلظت واقعی طلا در آب دریا چقدر است؟
غلظت طلا بسیار ناچیز است؛ چیزی در حدود ۱۰ تا ۱۳ قسمت در تریلیون (ppt) به زبان سادهتر، در هر ۱۰۰ میلیون تن آب دریا، تقریباً ۱ تا ۱.۳ گرم طلا پیدا میشود.
استخراج طلا از بستر سنگهای اقیانوس (Deep Sea Mining) چه زمانی آغاز میشود؟
برخی شرکتها و کشورها مجوزهای اکتشافی دریافت کردهاند و در حال آزمایش ماشینآلات خود در اعماق اقیانوس آرام هستند. با این حال، به دلیل مخالفتهای شدید حامیان محیطزیست و چالشهای فنی، استخراج تجاری و گسترده آن هنوز به طور کامل آغاز نشده و تحت نظارتهای شدید بینالمللی قرار دارد.
آیا میتوان با استفاده از موجودات زنده از آب دریا طلا گرفت؟
این یک زمینه تحقیقاتی جذاب است. دانشمندان در حال بررسی برخی جلبکها و باکتریها هستند که به طور طبیعی تمایل به جذب و انباشته کردن فلزات سنگین (از جمله طلا) در دیواره سلولی خود دارند. اگرچه این روش در محیط آزمایشگاهی موفقیتآمیز بوده، اما اجرای آن در ابعاد اقیانوسی هنوز یک چالش بزرگ است.
